<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="X45n0766"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 766 起信论直解</title> <title xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经数位版, No. 766 起信论直解</title> <author>明 德淸述</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp5"><resp>corrections</resp><name>CBETA.ting</name></respStmt> </editionStmt> <extent>2卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">45</idno>.<idno type="no">766</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2024-02-25 09:56:44 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">起信论直解</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">CBETA 人工输入，CBETA 扫瞄辨识</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>原书标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【卍续】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> <charDecl> <char xml:id="CB15081"> <charName>CBETA CHARACTER CB15081</charName> <mapping cb:dec="998121" type="PUA">U+F3AE9</mapping> <mapping type="unicode">U+41FF</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>策</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[竺-二+束]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15470"> <charName>CBETA CHARACTER CB15470</charName> <mapping cb:dec="998510" type="PUA">U+F3C6E</mapping> <mapping type="unicode">U+7CA4</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>粤</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[(奥-辨+米)-大+ㄎ]</value></charProp></char> <char xml:id="CB18607"> <charName>CBETA CHARACTER CB18607</charName> <mapping cb:dec="1001647" type="PUA">U+F48AF</mapping> <charProp><localName>composition</localName><value>[穴/眇]</value></charProp></char> </charDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-05-20"> <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication </change> <change when="2006-11-17T16:29:16"> Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone unit="juan" n="1"/> <pb ed="X" xml:id="X45.0766.0484b" n="0484b"/> <lb ed="X" n="0484b01"/> <lb ed="X" n="0484b02"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 766-A 刻起信论直解题辞</cb:mulu><head>No. 766-A <lb ed="X" n="0484b03"/><lb ed="R072" n="0153a01"/> <anchor xml:id="nkr_note_orig_0484002" n="0484002"/>刻起信论直解题辞</head> <lb ed="X" n="0484b04"/> <lb ed="X" n="0484b05"/><lb ed="R072" n="0153a02"/><p xml:id="pX45p0484b0501">起信论者。乃<name role="" type="person">马鸣</name>大师为破小乘外道邪见。宗百部 <lb ed="X" n="0484b06"/><lb ed="R072" n="0153a03"/>大乘经典所作。以为发起正信也。故立论宗法界一 <lb ed="X" n="0484b07"/><lb ed="R072" n="0153a04"/>心。开真妄二门。彻生灭之本。穷迷悟之源。指修行之 <lb ed="X" n="0484b08"/><lb ed="R072" n="0153a05"/>正路。示止观之妙门。总括一万一千馀言。理无不尽。 <lb ed="X" n="0484b09"/><lb ed="R072" n="0153a06"/>事无不该。可谓大教之关钥。禅宗司南也。以文约義 <lb ed="X" n="0484b10"/><lb ed="R072" n="0153a07"/>博。幽深窈<g ref="#CB18607">󴢯</g>。难以致诘。贤首旧疏。科释最为精详。加 <lb ed="X" n="0484b11"/><lb ed="R072" n="0153a08"/>之记文浩瀚。学者望洋。杳莫可究。余尝就本疏。少删 <lb ed="X" n="0484b12"/><lb ed="R072" n="0153a09"/>其繁。目为疏略。业<anchor xml:id="nkr_note_add_0484b1201" n="0484b1201"/><anchor xml:id="beg0484b1201" n="0484b1201"/>已<anchor xml:id="end0484b1201"/>刻双径。率多尊崇。顷念法门寥 <lb ed="X" n="0484b13"/><lb ed="R072" n="0153a10"/>落。讲席荒凉。初学之士。既无师匠可凭。<anchor xml:id="nkr_note_add_0484b1301" n="0484b1301"/><anchor xml:id="beg0484b1301" n="0484b1301"/>己<anchor xml:id="end0484b1301"/>眼不明。非 <lb ed="X" n="0484b14"/><lb ed="R072" n="0153a11"/>仗此论。无以入大乘生正信。将恐久而无闻焉。山居 <lb ed="X" n="0484b15"/><lb ed="R072" n="0153a12"/>禅悦之暇。因祖旧章。率意直注本文。贵在一贯。不假 <lb ed="X" n="0484b16"/><lb ed="R072" n="0153a13"/>旁引枝蔓。而一心真妄迷悟之義。了然毕见。如视白 <lb ed="X" n="0484b17"/><lb ed="R072" n="0153a14"/>黑。足有便于初学。非敢闻于大方也。门人超逸。久依 <lb ed="X" n="0484b18"/><lb ed="R072" n="0153a15"/>在座。深讨论義。似得其旨。今携草归<g ref="#CB15470">粤</g>。志欲刻之以 <lb ed="X" n="0484b19"/><lb ed="R072" n="0153a16"/>为法施。予谓无<persName>佛</persName>法地。後学有志参究大法者。又当 <lb ed="X" n="0484b20"/><lb ed="R072" n="0153a17"/>以此为瓦注也。若夫得意遗言。直入唯心现量。是在 <lb ed="X" n="0484b21"/><lb ed="R072" n="0153a18"/>当人智眼。</p><p xml:id="pX45p0484b2105" cb:place="inline">时 <lb ed="X" n="0484b22" type="honorific"/><lb ed="R072" n="0153b01"/>泰昌改元岁在庚申仲冬朔</p> <lb ed="X" n="0484b23"/><lb ed="R072" n="0153b02"/><p xml:id="pX45p0484b2301">匡山逸叟憨山释德淸述</p></cb:div> <lb ed="X" n="0484b24"/> <pb ed="X" xml:id="X45.0766.0484c" n="0484c"/> <lb ed="X" n="0484c01"/> <lb ed="X" n="0484c02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">No. 766-B 花严宗法界缘起纲要</cb:mulu><head>No. 766-B <lb ed="X" n="0484c03"/><lb ed="R072" n="0153b04"/> 花严宗法界缘起纲要</head> <lb ed="X" n="0484c04"/> <lb ed="X" n="0484c05"/><lb ed="R072" n="0153b05"/><p xml:id="pX45p0484c0501">花严七祖。以<name role="" type="person">马鸣</name>为初祖。然此论中未及圆融之 <lb ed="X" n="0484c06"/><lb ed="R072" n="0153b06"/>旨。何以称耶。向未有知其说者。後学竟茫然莫辨。 <lb ed="X" n="0484c07"/><lb ed="R072" n="0153b07"/>故了不加意。使古人建立宗旨。卒无以畅明于世 <lb ed="X" n="0484c08"/><lb ed="R072" n="0153b08"/>也。故今略示其要。令知所宗。</p> <lb ed="X" n="0484c09"/><lb ed="R072" n="0153b09"/><p xml:id="pX45p0484c0901">花严圆宗。以一真法界统四法界。依四法界立十玄 <lb ed="X" n="0484c10"/><lb ed="R072" n="0153b10"/>门。唯四界十玄。皆由六相而立。是则六相以成圆融 <lb ed="X" n="0484c11"/><lb ed="R072" n="0153b11"/>无碍之宗也。此论总明六相。则包括四界十玄理趣 <lb ed="X" n="0484c12"/><lb ed="R072" n="0153b12"/>无遗。以六相为圆融之统。是则此论摄法界而无尽 <lb ed="X" n="0484c13"/><lb ed="R072" n="0153b13"/>矣。故首标一心真如。为一法界大总相法门体也。且 <lb ed="X" n="0484c14"/><lb ed="R072" n="0153b14"/>此论宗百部大乘所造。然百部大乘。乃化<persName>佛</persName>建立。即 <lb ed="X" n="0484c15"/><lb ed="R072" n="0153b15"/>实之权。今此论总摄权乘归于一实。要显即权之实。 <lb ed="X" n="0484c16"/><lb ed="R072" n="0153b16"/>引归果海圆融之极致也。然论中虽未明显圆融之 <lb ed="X" n="0484c17"/><lb ed="R072" n="0153b17"/>旨。且三乘五性顿渐修证。都归一心果海之源。而圆 <lb ed="X" n="0484c18"/><lb ed="R072" n="0153b18"/>融具德。皆一心之妙。<anchor xml:id="nkr_note_add_0484c1801" n="0484c1801"/><anchor xml:id="beg0484c1801" n="0484c1801"/>已<anchor xml:id="end0484c1801"/>具花严宗中。故此不说。单为 <lb ed="X" n="0484c19"/><lb ed="R072" n="0154a01"/>引摄归于性海。故论中最初所归者乃报身<persName>佛</persName>。及断 <lb ed="X" n="0484c20"/><lb ed="R072" n="0154a02"/>惑所见者亦报身<persName>佛</persName>。而论義具明染净同真。为一心 <lb ed="X" n="0484c21"/><lb ed="R072" n="0154a03"/>之相用。以一念为染净之缘起。是则全同花严。以法 <lb ed="X" n="0484c22"/><lb ed="R072" n="0154a04"/>界缘起为宗。而十二缘生。即<persName>如来</persName>普光明智也。是知 <lb ed="X" n="0484c23"/><lb ed="R072" n="0154a05"/>要入花严法界。必由此论为入法界之门也。</p> <lb ed="X" n="0484c24"/><lb ed="R072" n="0154a06"/><p xml:id="pX45p0484c2401">言六相者。乃总别同异成壞也。</p> <pb ed="X" xml:id="X45.0766.0485a" n="0485a"/> <lb ed="X" n="0485a01"/><lb ed="R072" n="0154a07"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX45p0485a0101">一者总相。即一心真如。为法界大总相法门体。</item> <lb ed="X" n="0485a02"/><lb ed="R072" n="0154a08"/><item xml:id="itemX45p0485a0201">二者别相。即一心二门。三细六粗。五意六染。修断差 <lb ed="X" n="0485a03"/><lb ed="R072" n="0154a09"/>别也。</item> <lb ed="X" n="0485a04"/><lb ed="R072" n="0154a10"/><item xml:id="itemX45p0485a0401">三者同相。即圣凡染净。因果性相。同一真如。即瓦器 <lb ed="X" n="0485a05"/><lb ed="R072" n="0154a11"/>微尘之喩也。</item> <lb ed="X" n="0485a06"/><lb ed="R072" n="0154a12"/><item xml:id="itemX45p0485a0601">四者异相。即染净诸法。各各差别。不一不杂。如尘器 <lb ed="X" n="0485a07"/><lb ed="R072" n="0154a13"/>之不一也。</item> <lb ed="X" n="0485a08"/><lb ed="R072" n="0154a14"/><item xml:id="itemX45p0485a0801">五者成相。即染净诸法。皆由一念缘起而成也。</item> <lb ed="X" n="0485a09"/><lb ed="R072" n="0154a15"/><item xml:id="itemX45p0485a0901">六者壞相。即染净诸<anchor xml:id="nkr_note_add_0485a0901" n="0485a0901"/><anchor xml:id="beg0485a0901" n="0485a0901"/>法<anchor xml:id="end0485a0901"/>。各住自位。各各无性。无以自 <lb ed="X" n="0485a10"/><lb ed="R072" n="0154a16"/>立也。</item></list> <lb ed="X" n="0485a11"/><lb ed="R072" n="0154a17"/><p xml:id="pX45p0485a1101">言四法界。乃理法界。事法界。理事无碍法界。事事无 <lb ed="X" n="0485a12"/><lb ed="R072" n="0154a18"/>碍法界也。</p> <lb ed="X" n="0485a13"/><lb ed="R072" n="0154b01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX45p0485a1301">一者理法界。即一心真如。更无别法。全一真理。</item> <lb ed="X" n="0485a14"/><lb ed="R072" n="0154b02"/><item xml:id="itemX45p0485a1401">二者事法界。即一切圣凡染净。依正因果。诸差别事 <lb ed="X" n="0485a15"/><lb ed="R072" n="0154b03"/>法也。</item> <lb ed="X" n="0485a16"/><lb ed="R072" n="0154b04"/><item xml:id="itemX45p0485a1601">三者理事无碍法界者。由上理事相成。共有十门。以 <lb ed="X" n="0485a17"/><lb ed="R072" n="0154b05"/>事揽理成。故全理成事。以理成事。故全事即理。以 <lb ed="X" n="0485a18"/><lb ed="R072" n="0154b06"/>理能成事。故事不碍理。而能显理。以事揽理成。故 <lb ed="X" n="0485a19"/><lb ed="R072" n="0154b07"/>理不碍事。而能融事。理能成事。故全事即理。事能 <lb ed="X" n="0485a20"/><lb ed="R072" n="0154b08"/>显理。故全理即事。以理事相即。故得理事融镕无 <lb ed="X" n="0485a21"/><lb ed="R072" n="0154b09"/>碍也。法界观十门分别。最为昭著。此略擧其要。</item> <lb ed="X" n="0485a22"/><lb ed="R072" n="0154b10"/><item xml:id="itemX45p0485a2201">四者事事无碍法界。以上理事无碍。今全理成事。故 <lb ed="X" n="0485a23"/><lb ed="R072" n="0154b11"/>不必更言其理。以全事全理。故事事融摄。无障无 <lb ed="X" n="0485a24"/><lb ed="R072" n="0154b12"/>碍。但以六相该收一切事法。则法法圆融。故成十 <pb ed="X" xml:id="X45.0766.0485b" n="0485b"/> <lb ed="X" n="0485b01"/><lb ed="R072" n="0154b13"/>重玄门。以彰法界之大用。故此论義会六相。则<anchor xml:id="nkr_note_add_0485b0101" n="0485b0101"/><anchor xml:id="beg0485b0101" n="0485b0101"/>已<anchor xml:id="end0485b0101"/> <lb ed="X" n="0485b02"/><lb ed="R072" n="0154b14"/>摄事事无碍圆融具德宗也。十玄门義。具在花严 <lb ed="X" n="0485b03"/><lb ed="R072" n="0154b15"/>玄谈中说。今但列名。</item></list> <lb ed="X" n="0485b04"/><lb ed="R072" n="0154b16"/><p xml:id="pX45p0485b0401">十门玄者。</p> <lb ed="X" n="0485b05"/><lb ed="R072" n="0154b17"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX45p0485b0501">一同时具足相应门</item><item xml:id="itemX45p0485b0509">二廣狭自在无碍门</item> <lb ed="X" n="0485b06"/><lb ed="R072" n="0154b18"/><item xml:id="itemX45p0485b0601">三一多相容不同门</item><item xml:id="itemX45p0485b0609">四诸法相即自在门</item> <lb ed="X" n="0485b07"/><lb ed="R072" n="0155a01"/><item xml:id="itemX45p0485b0701">五秘密隐显俱成门</item><item xml:id="itemX45p0485b0709">六微细相容安立门</item> <lb ed="X" n="0485b08"/><lb ed="R072" n="0155a02"/><item xml:id="itemX45p0485b0801">七因陀罗网境界门</item><item xml:id="itemX45p0485b0809">八托事显法生解门</item> <lb ed="X" n="0485b09"/><lb ed="R072" n="0155a03"/><item xml:id="itemX45p0485b0901">九十世隔法异成门</item><item xml:id="itemX45p0485b0909">十主伴圆融具德门</item></list> <lb ed="X" n="0485b10"/><lb ed="R072" n="0155a04"/><p xml:id="pX45p0485b1001">此十玄门義。如法界观。及玄谈中说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0485b11"/> <lb ed="X" n="0485b12"/> <lb ed="X" n="0485b13"/> <lb ed="X" n="0485b14"/> <lb ed="X" n="0485b15"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">大乘起信论直解</cb:mulu> <lb ed="X" n="0485b16"/><cb:docNumber>No. 766</cb:docNumber> <lb ed="X" n="0485b17"/><lb ed="R072" n="0156a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>大乘起信论直解卷上</cb:jhead></cb:juan> <lb ed="X" n="0485b18"/><lb ed="R072" n="0156a02"/> <lb ed="X" n="0485b19"/><lb ed="R072" n="0156a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0485b1901">此论之题目。乃一论之纲宗也。言大乘起信者。为 <lb ed="X" n="0485b20"/><lb ed="R072" n="0156a04"/>欲发起大乘正信故。言大乘者。即所信之法体。所 <lb ed="X" n="0485b21"/><lb ed="R072" n="0156a05"/>言法者。谓众生心。是心即摄一切世间出世间法。 <lb ed="X" n="0485b22"/><lb ed="R072" n="0156a06"/>具有体相用三大義。故云大也。乘者。谓此一心有 <lb ed="X" n="0485b23"/><lb ed="R072" n="0156a07"/>运载義。以诸<persName>佛</persName>乘此而证菩提涅槃。菩萨乘此廣 <lb ed="X" n="0485b24"/><lb ed="R072" n="0156a08"/>修万行。下化众生。上求<persName>佛</persName>果。众生乘此而轮转生 <pb ed="X" xml:id="X45.0766.0485c" n="0485c"/> <lb ed="X" n="0485c01"/><lb ed="R072" n="0156a09"/>死。以此一心。是一切圣凡迷悟因果之总相故。故 <lb ed="X" n="0485c02"/><lb ed="R072" n="0156a10"/>下文云。即是一法界大总相法门体。今者欲令众 <lb ed="X" n="0485c03"/><lb ed="R072" n="0156a11"/>生谛信此心即是大乘。正解不谬。意要发起大乘 <lb ed="X" n="0485c04"/><lb ed="R072" n="0156a12"/>正信。故云大乘起信。然能信者是人。大乘即所信 <lb ed="X" n="0485c05"/><lb ed="R072" n="0156a13"/>之法。義兼人法。以法为機设故。此论之作。以<persName>佛</persName>入 <lb ed="X" n="0485c06"/><lb ed="R072" n="0156a14"/>灭六百年中。小乘之人。不信唯心。心外取法。多起 <lb ed="X" n="0485c07"/><lb ed="R072" n="0156a15"/>诤论。外道邪执。破壞正法。故论主兴悲。特造此论。 <lb ed="X" n="0485c08"/><lb ed="R072" n="0156a16"/>故下因缘云。为欲除疑捨邪执故。以疑与信反。今 <lb ed="X" n="0485c09"/><lb ed="R072" n="0156a17"/>信此心。则疑自除矣。此论盖宗楞伽思益等百部 <lb ed="X" n="0485c10"/><lb ed="R072" n="0156a18"/>大乘经所造。发明唯心唯识之旨。统归一心。为性 <lb ed="X" n="0485c11"/><lb ed="R072" n="0156b01"/>相二宗之纲要。深穷迷悟之根源。指示修行之犍 <lb ed="X" n="0485c12"/><lb ed="R072" n="0156b02"/>要。所谓总摄<persName>如来</persName>所说深廣之義。实大教之纲宗。 <lb ed="X" n="0485c13"/><lb ed="R072" n="0156b03"/>禅门之的旨也。论者。抉择是非。发明正理。拣非经 <lb ed="X" n="0485c14"/><lb ed="R072" n="0156b04"/>律。故以论明。贤首本疏精详。但科段少隔。前<anchor xml:id="nkr_note_add_0485c1401" n="0485c1401"/><anchor xml:id="beg0485c1401" n="0485c1401"/>已<anchor xml:id="end0485c1401"/>删 <lb ed="X" n="0485c15"/><lb ed="R072" n="0156b05"/>繁从略。谓之疏略。然其中文義。少有不驯。故今仍 <lb ed="X" n="0485c16"/><lb ed="R072" n="0156b06"/>遵本疏正義。顺为直解。以便初学。非敢妄有臆说。 <lb ed="X" n="0485c17"/><lb ed="R072" n="0156b07"/>观者幸无以人废言。取信于心。是所望也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0485c18"/><lb ed="R072" n="0156b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0485c1801"><name role="" type="person">马鸣</name>菩萨造</p></cb:div> <lb ed="X" n="0485c19"/><lb ed="R072" n="0156b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0485c1901">此造论人也。<name role="" type="person">马鸣</name>者。以此菩萨初生之时。感群马 <lb ed="X" n="0485c20"/><lb ed="R072" n="0156b10"/>悲鸣。故以为名。及说法时。诸马闻之。亦皆悲鸣。疏 <lb ed="X" n="0485c21"/><lb ed="R072" n="0156b11"/>引摩诃摩耶经云。<persName>如来</persName>灭後六百岁<anchor xml:id="nkr_note_add_0485c2101" n="0485c2101"/><anchor xml:id="beg0485c2101" n="0485c2101"/>已<anchor xml:id="end0485c2101"/>。诸外道等。 <lb ed="X" n="0485c22"/><lb ed="R072" n="0156b12"/>邪见竞兴。毁灭<persName>佛</persName>法。有一比丘名曰<name role="" type="person">马鸣</name>。善说法 <lb ed="X" n="0485c23"/><lb ed="R072" n="0156b13"/>要。降伏一切诸外道辈。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0485c24"/><lb ed="R072" n="0156b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0485c2401">真谛三藏译</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X45.0766.0486a" n="0486a"/> <lb ed="X" n="0486a01"/><lb ed="R072" n="0156b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0486a0101">此译人名也。论有二译。一西印土<name role="" type="person">优禅尼国</name>沙门 <lb ed="X" n="0486a02"/><lb ed="R072" n="0156b16"/>波罗末陀。此云真谛。梁元帝承圣三年。于衡州建 <lb ed="X" n="0486a03"/><lb ed="R072" n="0156b17"/>兴寺。译成一卷。二十四纸。一于阗国沙门实叉难 <lb ed="X" n="0486a04"/><lb ed="R072" n="0156b18"/>陀。此云喜学。大周则天时。于东都<persName>佛</persName>授记寺。译成 <lb ed="X" n="0486a05"/><lb ed="R072" n="0157a01"/>两卷。亦二十四纸。今行前译。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0486a06"/><lb ed="R072" n="0157a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0486a0601">唐西京太原寺沙门 法藏 造疏</p> <lb ed="X" n="0486a07"/><lb ed="R072" n="0157a03"/><p xml:id="pX45p0486a0701">明匡山<name role="" type="person">法雲寺</name>沙门 德淸 直解</p></cb:div> <lb ed="X" n="0486a08"/><lb ed="R072" n="0157a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0486a0801">将著论文先归敬请加。</p><p xml:id="pX45p0486a0810" cb:place="inline">後正述论文。</p><p xml:id="pX45p0486a0815" cb:place="inline">且初。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0486a09"/><lb ed="R072" n="0157a05"/><cb:div type="orig"><lg xml:id="lgX45p0486a0901"><l>皈命尽十方</l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0486a10"/><lb ed="R072" n="0157a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0486a1001">将造斯论。先须皈命三宝。请求加被。所以然者。以 <lb ed="X" n="0486a11"/><lb ed="R072" n="0157a07"/>造论释经。经乃<persName>佛</persName>说。<persName>佛</persName>智甚深。非情可测。故请三 <lb ed="X" n="0486a12"/><lb ed="R072" n="0157a08"/>宝威力加被摄受。故使论義印契<persName>佛</persName>心。且示法有 <lb ed="X" n="0486a13"/><lb ed="R072" n="0157a09"/>所宗。以三宝是所依故。今云皈命。表能归之心也。 <lb ed="X" n="0486a14"/><lb ed="R072" n="0157a10"/>欲入法性。先忘我相。然命以统摄六根。今以命归。 <lb ed="X" n="0486a15"/><lb ed="R072" n="0157a11"/>则身心俱亡。能归之至也。十方乃所归之分际。意 <lb ed="X" n="0486a16"/><lb ed="R072" n="0157a12"/>谓所著论義。乃十法界之宗。故须皈命尽十方之 <lb ed="X" n="0486a17"/><lb ed="R072" n="0157a13"/>三宝。以心无分限。故境亦无量。意在归十方法界 <lb ed="X" n="0486a18"/><lb ed="R072" n="0157a14"/>帝网刹中无尽三宝也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0486a19"/><lb ed="R072" n="0157a15"/><cb:div type="orig"><lg xml:id="lgX45p0486a1901"><l>最勝业遍知</l><l>色无碍自在</l><l>救世大悲者</l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0486a20"/><lb ed="R072" n="0157a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0486a2001">此归<persName>佛</persName>宝也。<persName>佛</persName>以三轮应物。今所归三轮。皆最殊 <lb ed="X" n="0486a21"/><lb ed="R072" n="0157a17"/>勝。意显非应化身。乃从法垂报之身也。遍知。意业 <lb ed="X" n="0486a22"/><lb ed="R072" n="0157a18"/>最勝也。凡夫不知。外道邪知。二乘偏知。菩萨分知。 <lb ed="X" n="0486a23"/><lb ed="R072" n="0157b01"/>唯<persName>佛</persName>遍知。以实智证理。理无不彻。权智鉴機。機无 <lb ed="X" n="0486a24"/><lb ed="R072" n="0157b02"/>不宜。乃至法界众生心念乐欲。无不尽知。故云遍 <pb ed="X" xml:id="X45.0766.0486b" n="0486b"/> <lb ed="X" n="0486b01"/><lb ed="R072" n="0157b03"/>也。色无碍自在。身业最勝也。花严。<persName>佛</persName>有无量相。相 <lb ed="X" n="0486b02"/><lb ed="R072" n="0157b04"/>有无量好。根根圆融。周遍自在。十身历然。无壞无 <lb ed="X" n="0486b03"/><lb ed="R072" n="0157b05"/>杂。故云无碍。救世大悲。语业最勝也。<persName>佛</persName>以音声轮。 <lb ed="X" n="0486b04"/><lb ed="R072" n="0157b06"/>应機说法。一音各解。故语最勝也。世。乃众生世间。 <lb ed="X" n="0486b05"/><lb ed="R072" n="0157b07"/>所救之处。大悲。乃能救之心。<persName>如来</persName>唯用大悲为力 <lb ed="X" n="0486b06"/><lb ed="R072" n="0157b08"/>故。者。指人也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0486b07"/><lb ed="R072" n="0157b09"/><cb:div type="orig"><lg xml:id="lgX45p0486b0701"><l>及彼身体相</l><l>法性真如海</l><l>无量功德藏</l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0486b08"/><lb ed="R072" n="0157b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0486b0801">此皈法宝也。及者。谓不但归<persName>佛</persName>。亦皈法也。彼身。指 <lb ed="X" n="0486b09"/><lb ed="R072" n="0157b11"/>上<persName>佛</persName>身。<persName>佛</persName>以法为身故。谓从真如所流教法。即是 <lb ed="X" n="0486b10"/><lb ed="R072" n="0157b12"/>法身常住。以此中<anchor xml:id="nkr_note_add_0486b1001" n="0486b1001"/><anchor xml:id="beg0486b1001" n="0486b1001"/>已<anchor xml:id="end0486b1001"/>有<persName>如来</persName>全身故。意显此法即 <lb ed="X" n="0486b11"/><lb ed="R072" n="0157b13"/><persName>佛</persName>之体相本无二故。法性真如。正指法体。谓真如 <lb ed="X" n="0486b12"/><lb ed="R072" n="0157b14"/>法性。即法身真体。以此法身。在有情为<persName>佛</persName>性。在无 <lb ed="X" n="0486b13"/><lb ed="R072" n="0157b15"/>情为法性。以与一切染净诸法为体性故。以有随 <lb ed="X" n="0486b14"/><lb ed="R072" n="0157b16"/>缘不变。不变随缘。故喩如海。遇风起诸波浪。湿性 <lb ed="X" n="0486b15"/><lb ed="R072" n="0157b17"/>无二。故云相也。<persName>如来</persName>藏中。含摄众德。故云功德藏。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0486b16"/><lb ed="R072" n="0157b18"/><cb:div type="orig"><lg xml:id="lgX45p0486b1601"><l>如实修行等</l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0486b17"/><lb ed="R072" n="0158a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0486b1701">此皈僧宝也。僧通凡圣大小。今言如实修行。乃地 <lb ed="X" n="0486b18"/><lb ed="R072" n="0158a02"/>上菩萨也。據後译云。无边德藏僧。勤求正觉者。则 <lb ed="X" n="0486b19"/><lb ed="R072" n="0158a03"/>上句歎德。人能摄德。故名为藏。</p> <lb ed="X" n="0486b20"/><lb ed="R072" n="0158a04"/><p xml:id="pX45p0486b2001">下述造论意。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0486b21"/><lb ed="R072" n="0158a05"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX45p0486b2101"><l>为欲令众生</l><l>除疑捨邪执</l><l>起大乘正信</l> <lb ed="X" n="0486b22"/><lb ed="R072" n="0158a06"/><l><persName>佛</persName>种不断故</l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0486b23"/><lb ed="R072" n="0158a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0486b2301">此述造论意也。法不虚设。必有所为。今有四意。一 <lb ed="X" n="0486b24"/><lb ed="R072" n="0158a08"/>以二乘不信唯心。故显示一心正義。令除疑惑。二 <pb ed="X" xml:id="X45.0766.0486c" n="0486c"/> <lb ed="X" n="0486c01"/><lb ed="R072" n="0158a09"/>以外道邪执。故对治邪执。令捨邪见。三以修行者 <lb ed="X" n="0486c02"/><lb ed="R072" n="0158a10"/>未起正行。故分别发趣道相。令起正信以为行本。 <lb ed="X" n="0486c03"/><lb ed="R072" n="0158a11"/>四为使信成满。入住不退。堪受<persName>佛</persName>果。故云<persName>佛</persName>种不 <lb ed="X" n="0486c04"/><lb ed="R072" n="0158a12"/>断。为此多意。所以造论。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0486c05"/><lb ed="R072" n="0158a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0486c0501">论曰。有法能起摩诃衍信根。是故应说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0486c06"/><lb ed="R072" n="0158a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0486c0601">此总标论宗本也。法者。即论所依宗本。谓一心法 <lb ed="X" n="0486c07"/><lb ed="R072" n="0158a15"/>具二门三大義故正示所宗。摩诃衍。此云大乘。谓 <lb ed="X" n="0486c08"/><lb ed="R072" n="0158a16"/>所宗心法。即是大乘。能信此心。即是大乘根本。有 <lb ed="X" n="0486c09"/><lb ed="R072" n="0158a17"/>此勝益。是故须说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0486c10"/><lb ed="R072" n="0158a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0486c1001">说有五分。云何为五。一者因缘分。二者立義分。三者 <lb ed="X" n="0486c11"/><lb ed="R072" n="0158b01"/>解释分。四者修行信心分。五者劝修利益分。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0486c12"/><lb ed="R072" n="0158b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0486c1201">此标作论规制。初开章门也。然分章者。使知義有 <lb ed="X" n="0486c13"/><lb ed="R072" n="0158b03"/>所属。故此一论大文。立有五分而为次第。法不孤 <lb ed="X" n="0486c14"/><lb ed="R072" n="0158b04"/>起。必有因由。故首列因缘。由致既彰。必有宗本。故 <lb ed="X" n="0486c15"/><lb ed="R072" n="0158b05"/>次立義。宗本幽深。非释莫解。故次解释。既解法義。 <lb ed="X" n="0486c16"/><lb ed="R072" n="0158b06"/>非行莫阶。故次修行信心。解行虽陈。纯根懈退。故 <lb ed="X" n="0486c17"/><lb ed="R072" n="0158b07"/>次劝修。此一论之大节也。凡经有三分。此因缘即 <lb ed="X" n="0486c18"/><lb ed="R072" n="0158b08"/>序。中三分为正宗。劝修为流通。</p> <lb ed="X" n="0486c19"/><lb ed="R072" n="0158b09"/><p xml:id="pX45p0486c1901">下释因缘分。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0486c20"/><lb ed="R072" n="0158b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0486c2001">初说因缘分。问曰。有何因缘而造此论。答曰。是因缘 <lb ed="X" n="0486c21"/><lb ed="R072" n="0158b11"/>有八。云何为八。一者。因缘总相。所谓为令众生離一 <lb ed="X" n="0486c22"/><lb ed="R072" n="0158b12"/>切苦。得究竟乐。非求世间名利恭敬故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0486c23"/><lb ed="R072" n="0158b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0486c2301">此八因缘中。第一总相。与一论为发起之由也。以 <lb ed="X" n="0486c24"/><lb ed="R072" n="0158b14"/>凡夫外道。迷此一心。以招苦苦壞苦行苦分段生 <pb ed="X" xml:id="X45.0766.0487a" n="0487a"/> <lb ed="X" n="0487a01"/><lb ed="R072" n="0158b15"/>死之苦。二乘菩萨。尙有变易生死之微苦。今开示 <lb ed="X" n="0487a02"/><lb ed="R072" n="0158b16"/>此心。令依之而修。则证得菩提觉法乐。涅槃寂灭 <lb ed="X" n="0487a03"/><lb ed="R072" n="0158b17"/>乐。<anchor xml:id="nkr_note_add_0487a0301" n="0487a0301"/><anchor xml:id="beg0487a0301" n="0487a0301"/>但<anchor xml:id="end0487a0301"/>为众生離苦得乐。非求世间名利恭敬故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0487a04"/><lb ed="R072" n="0158b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0487a0401">二者。为欲解释<persName>如来</persName>根本之義。令诸众生正解不谬 <lb ed="X" n="0487a05"/><lb ed="R072" n="0159a01"/>故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0487a06"/><lb ed="R072" n="0159a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0487a0601">此与立義分。及解释分中。显示正義。对治邪执。作 <lb ed="X" n="0487a07"/><lb ed="R072" n="0159a03"/>发起因缘也。以众生无有正解。多起邪见。以不达 <lb ed="X" n="0487a08"/><lb ed="R072" n="0159a04"/><persName>如来</persName>根本義故。今立義分中一心二门三大之義。 <lb ed="X" n="0487a09"/><lb ed="R072" n="0159a05"/>乃<persName>如来</persName>之根本。今廣解释。令诸众生正解不谬故 <lb ed="X" n="0487a10"/><lb ed="R072" n="0159a06"/>也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0487a11"/><lb ed="R072" n="0159a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0487a1101">三者。为令善根成熟众生。于摩诃衍法堪任不退信 <lb ed="X" n="0487a12"/><lb ed="R072" n="0159a08"/>故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0487a13"/><lb ed="R072" n="0159a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0487a1301">此即下分别发趣道相因缘也。以彼文云。令利根 <lb ed="X" n="0487a14"/><lb ed="R072" n="0159a10"/>者。发决定信。进趣大道。堪任住于不退信故。此当 <lb ed="X" n="0487a15"/><lb ed="R072" n="0159a11"/>十信满心。故云成熟。入十住正定聚。故云不退。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0487a16"/><lb ed="R072" n="0159a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0487a1601">四者。为令善根微少众生。修习信心故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0487a17"/><lb ed="R072" n="0159a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0487a1701">此即下修行信心分。谓为令善根微少众生。发四 <lb ed="X" n="0487a18"/><lb ed="R072" n="0159a14"/>种心。修五种行。渐得善根成熟。以信未满。故云微 <lb ed="X" n="0487a19"/><lb ed="R072" n="0159a15"/>少。令进向满。故云修行信心也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0487a20"/><lb ed="R072" n="0159a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0487a2001">五者。为示方便。消恶业障。善护其心。远離痴慢。出邪 <lb ed="X" n="0487a21"/><lb ed="R072" n="0159a17"/>网故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0487a22"/><lb ed="R072" n="0159a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0487a2201">此下为根劣易退者。赖多方便。故有四也。四中前 <lb ed="X" n="0487a23"/><lb ed="R072" n="0159b01"/>三。为下中上。後一劝修。今当下品。谓为令业重惑 <lb ed="X" n="0487a24"/><lb ed="R072" n="0159b02"/>多者。善根难发。故说礼忏方便。消恶业障。远離痴 <pb ed="X" xml:id="X45.0766.0487b" n="0487b"/> <lb ed="X" n="0487b01"/><lb ed="R072" n="0159b03"/>慢。出邪魔网故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0487b02"/><lb ed="R072" n="0159b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0487b0201">六者。为示修习止观。对治凡夫二乘心过故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0487b03"/><lb ed="R072" n="0159b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0487b0301">此当中品也。下文修习止观门中。双明止观。遣凡 <lb ed="X" n="0487b04"/><lb ed="R072" n="0159b06"/>小二执。故云对治。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0487b05"/><lb ed="R072" n="0159b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0487b0501">七者。为示专念方便。生于<persName>佛</persName>前。必定不退信心故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0487b06"/><lb ed="R072" n="0159b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0487b0601">此当上品也。即下文修行信心分末。劝生净土。为 <lb ed="X" n="0487b07"/><lb ed="R072" n="0159b09"/>劣根怯弱众生。恐後报缘差成退。故令往生净土。 <lb ed="X" n="0487b08"/><lb ed="R072" n="0159b10"/>成不退也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0487b09"/><lb ed="R072" n="0159b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0487b0901">八者。为示利益。劝修行故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0487b10"/><lb ed="R072" n="0159b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0487b1001">此即下劝修利益分。谓为懈慢众生。擧彼损益。劝 <lb ed="X" n="0487b11"/><lb ed="R072" n="0159b13"/>令修习。总<g ref="#CB15081">策</g>成前诸行也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0487b12"/><lb ed="R072" n="0159b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0487b1201">有如是等因缘。所以造论。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0487b13"/><lb ed="R072" n="0159b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0487b1301">此总结造论因缘也。盖菩萨本意。为度众生。故以 <lb ed="X" n="0487b14"/><lb ed="R072" n="0159b16"/>众生发起造论之因缘也。此八因缘。初一是总。馀 <lb ed="X" n="0487b15"/><lb ed="R072" n="0159b17"/>七别缘。总括一论。具载下文。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0487b16"/><lb ed="R072" n="0159b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0487b1601">问曰。修多罗中。具有此法。何须褈说。答曰。修多罗中。 <lb ed="X" n="0487b17"/><lb ed="R072" n="0160a01"/>虽有此法。以众生根行不等。受解缘别。所谓<persName>如来</persName>在 <lb ed="X" n="0487b18"/><lb ed="R072" n="0160a02"/>世。众生利根。能说之人。色心业勝。圆音一演。异类等 <lb ed="X" n="0487b19"/><lb ed="R072" n="0160a03"/>解。则不须论。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0487b20"/><lb ed="R072" n="0160a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0487b2001">此问明所以造论之意也。问曰。如上所示一一法 <lb ed="X" n="0487b21"/><lb ed="R072" n="0160a05"/>门。<persName>佛</persName>说契经中具有。何暇重论。答曰。以众生根有 <lb ed="X" n="0487b22"/><lb ed="R072" n="0160a06"/>利钝。受教之缘不等。故有经论之殊。所谓下。释成 <lb ed="X" n="0487b23"/><lb ed="R072" n="0160a07"/>根機不同。受解各别。故有经论廣略之不一也。盖 <lb ed="X" n="0487b24"/><lb ed="R072" n="0160a08"/><persName>如来</persName>在世。众生根利。機因勝也。亲见<persName>佛</persName>身三业殊 <pb ed="X" xml:id="X45.0766.0487c" n="0487c"/> <lb ed="X" n="0487c01"/><lb ed="R072" n="0160a09"/>勝。亲闻圆音。缘勝也。如此。则一音演说。异类齐解。 <lb ed="X" n="0487c02"/><lb ed="R072" n="0160a10"/>此则尙不假结集之经。又何须论。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0487c03"/><lb ed="R072" n="0160a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0487c0301">若<persName>如来</persName>灭後。或有众生。能以自力廣闻而取解者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0487c04"/><lb ed="R072" n="0160a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0487c0401">此言<persName>如来</persName>灭後。根機不一。因缘各别。受解不同。于 <lb ed="X" n="0487c05"/><lb ed="R072" n="0160a13"/>经于论。则有廣略不等也。且<persName>如来</persName>灭後。当正法之 <lb ed="X" n="0487c06"/><lb ed="R072" n="0160a14"/>时。去<persName>佛</persName>不远。众生根利。有自智力。故能廣闻多经 <lb ed="X" n="0487c07"/><lb ed="R072" n="0160a15"/>而取解者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0487c08"/><lb ed="R072" n="0160a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0487c0801">或有众生。亦以自力少闻而多解者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0487c09"/><lb ed="R072" n="0160a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0487c0901">此亦利根众生。有自智力。不假多闻。或一言之下。 <lb ed="X" n="0487c10"/><lb ed="R072" n="0160a18"/>心地开通。一轴之中。義天朗耀。如上二类之機。则 <lb ed="X" n="0487c11"/><lb ed="R072" n="0160b01"/>不须论。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0487c12"/><lb ed="R072" n="0160b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0487c1201">或有众生无自心力。因于廣论而得解者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0487c13"/><lb ed="R072" n="0160b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0487c1301">此乃劣機钝根。无自智力。不能于经解甚深義。要 <lb ed="X" n="0487c14"/><lb ed="R072" n="0160b04"/>假廣论多闻而得解者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0487c15"/><lb ed="R072" n="0160b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0487c1501">自有众生。复以廣论文多为烦。心乐总持少文而摄 <lb ed="X" n="0487c16"/><lb ed="R072" n="0160b06"/>多義。能取解者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0487c17"/><lb ed="R072" n="0160b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0487c1701">此自有厌烦要略之機。故略论不可不作。正为此 <lb ed="X" n="0487c18"/><lb ed="R072" n="0160b08"/>论之因缘也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0487c19"/><lb ed="R072" n="0160b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0487c1901">如是此论。为欲总摄<persName>如来</persName>廣大深法无边義故。应说 <lb ed="X" n="0487c20"/><lb ed="R072" n="0160b10"/>此论。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0487c21"/><lb ed="R072" n="0160b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0487c2101">此结今造论之意也。此论始终万一千馀言。则<anchor xml:id="nkr_note_add_0487c2101" n="0487c2101"/><anchor xml:id="beg0487c2101" n="0487c2101"/>已<anchor xml:id="end0487c2101"/> <lb ed="X" n="0487c22"/><lb ed="R072" n="0160b12"/>总摄<persName>如来</persName>廣大深法无边妙義。尽在其中。可谓文 <lb ed="X" n="0487c23"/><lb ed="R072" n="0160b13"/>至略而義至廣。所谓总百部大乘奥義。包括无遗。 <lb ed="X" n="0487c24"/><lb ed="R072" n="0160b14"/>廓法界一心。如观掌果。诚入理之玄门。修行之妙 <pb ed="X" xml:id="X45.0766.0488a" n="0488a"/> <lb ed="X" n="0488a01"/><lb ed="R072" n="0160b15"/>指也。学者可不尽心焉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0488a02"/><lb ed="R072" n="0160b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0488a0201"><anchor xml:id="nkr_note_add_0488a0201" n="0488a0201"/><anchor xml:id="beg0488a0201" n="0488a0201"/>已<anchor xml:id="end0488a0201"/>说因缘分。次说立義分。摩诃衍者。总说有二种。云 <lb ed="X" n="0488a03"/><lb ed="R072" n="0160b17"/>何为二。一者法。二者義。所言法者。谓众生心。是心则 <lb ed="X" n="0488a04"/><lb ed="R072" n="0160b18"/>摄一切世间出世间法。依于此心。显示摩诃衍義。何 <lb ed="X" n="0488a05"/><lb ed="R072" n="0161a01"/>以故。是心真如相。即示摩诃衍体故。是心生灭因缘 <lb ed="X" n="0488a06"/><lb ed="R072" n="0161a02"/>相。能示摩诃衍自体相用故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0488a07"/><lb ed="R072" n="0161a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0488a0701">此立義分。首标一心宗体。以显大乘名義也。所言 <lb ed="X" n="0488a08"/><lb ed="R072" n="0161a04"/>法者。谓一真法界大总相法门体。即<persName>如来</persName>藏淸净 <lb ed="X" n="0488a09"/><lb ed="R072" n="0161a05"/>真心也。然而此心。体绝圣凡。本无迷悟。自性淸净。 <lb ed="X" n="0488a10"/><lb ed="R072" n="0161a06"/>了无妄染。離名離相。绝诸对待。唯一真源。更无二 <lb ed="X" n="0488a11"/><lb ed="R072" n="0161a07"/>法。又何有大乘之名耶。楞伽云大乘非乘。今言大 <lb ed="X" n="0488a12"/><lb ed="R072" n="0161a08"/>乘者。盖依众生心而立此名也。所言总摄世出世 <lb ed="X" n="0488a13"/><lb ed="R072" n="0161a09"/>法者。经云<persName>如来</persName>藏转三十二相入一切众生身中。 <lb ed="X" n="0488a14"/><lb ed="R072" n="0161a10"/>是则迷<persName>如来</persName>藏而为识藏。乃众生心也。以此心乃 <lb ed="X" n="0488a15"/><lb ed="R072" n="0161a11"/>不生不灭与生灭和合而成。名阿赖耶识。而此识 <lb ed="X" n="0488a16"/><lb ed="R072" n="0161a12"/>体原是真如。亦名本觉。本无生灭。今因无明动彼 <lb ed="X" n="0488a17"/><lb ed="R072" n="0161a13"/>净心而有生灭。故为业识。以此心本是真如。故摄 <lb ed="X" n="0488a18"/><lb ed="R072" n="0161a14"/>出世四圣之法。以依业识则有生死。故摄六凡之 <lb ed="X" n="0488a19"/><lb ed="R072" n="0161a15"/>法。故云是心摄一切世间出世间法故。今依此心 <lb ed="X" n="0488a20"/><lb ed="R072" n="0161a16"/>显示大乘義者。以法界一心。具有体相用三大義 <lb ed="X" n="0488a21"/><lb ed="R072" n="0161a17"/>故。今依此一心。开真如生灭二门。若约真如门。则 <lb ed="X" n="0488a22"/><lb ed="R072" n="0161a18"/>離一切相。名言双绝。但显其体。不显相用。故云即 <lb ed="X" n="0488a23"/><lb ed="R072" n="0161b01"/>示摩诃衍体。若约生灭门。则妄依真起。即显相用。 <lb ed="X" n="0488a24"/><lb ed="R072" n="0161b02"/>故于生灭门中。具显体相用三大之義。是故名大。 <pb ed="X" xml:id="X45.0766.0488b" n="0488b"/> <lb ed="X" n="0488b01"/><lb ed="R072" n="0161b03"/>依此真妄二法有二转依。是故名乘。故云依众生 <lb ed="X" n="0488b02"/><lb ed="R072" n="0161b04"/>心显示大乘義也。此总出大乘得名之所以。先示 <lb ed="X" n="0488b03"/><lb ed="R072" n="0161b05"/>真妄心法。通为大乘法体也。</p> <lb ed="X" n="0488b04"/><lb ed="R072" n="0161b06"/><p xml:id="pX45p0488b0401">下示三大義。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0488b05"/><lb ed="R072" n="0161b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0488b0501">所言義者。则有三种。云何为三。一者体大。谓一切法 <lb ed="X" n="0488b06"/><lb ed="R072" n="0161b08"/>真如平等不增减故。二者相大。谓<persName>如来</persName>藏具足无量 <lb ed="X" n="0488b07"/><lb ed="R072" n="0161b09"/>性功德故。三者用大。能生一切世间出世间善因果 <lb ed="X" n="0488b08"/><lb ed="R072" n="0161b10"/>故。一切诸<persName>佛</persName>本所乘故。一切菩萨皆乘此法到<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0488b09"/><lb ed="R072" n="0161b11"/>地故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0488b10"/><lb ed="R072" n="0161b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0488b1001">此标列義门。以显大乘得名。为下正義之张本也。 <lb ed="X" n="0488b11"/><lb ed="R072" n="0161b13"/>所言義者。谓名依義立。有何義故而立大乘之名 <lb ed="X" n="0488b12"/><lb ed="R072" n="0161b14"/>耶。以有三大義。故得大名。以有二运转義。故得乘 <lb ed="X" n="0488b13"/><lb ed="R072" n="0161b15"/>名。此之名義。盖因真妄二法和合而有。故云依众 <lb ed="X" n="0488b14"/><lb ed="R072" n="0161b16"/>生心显示摩诃衍義也。若言其体。则唯一真如。平 <lb ed="X" n="0488b15"/><lb ed="R072" n="0161b17"/>等不二。不增不减。故<anchor xml:id="nkr_note_add_0488b1501" n="0488b1501"/><anchor xml:id="beg0488b1501" n="0488b1501"/>但<anchor xml:id="end0488b1501"/>言体。今依<persName>如来</persName>藏随染净 <lb ed="X" n="0488b16"/><lb ed="R072" n="0161b18"/>缘。以随净缘。则具无量自性功德。则成出世间因 <lb ed="X" n="0488b17"/><lb ed="R072" n="0162a01"/>果。以随染缘。则变自性功德而为恒沙烦恼。则成 <lb ed="X" n="0488b18"/><lb ed="R072" n="0162a02"/>世间因果。故相用方显。以此三大。染净之所不亏。 <lb ed="X" n="0488b19"/><lb ed="R072" n="0162a03"/>生灭之所不变。是故名大。诸<persName>佛</persName>菩萨皆乘此心。是 <lb ed="X" n="0488b20"/><lb ed="R072" n="0162a04"/>故名乘。一论大旨。唯释此義。故为宗本。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0488b21"/><lb ed="R072" n="0162a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0488b2101"><anchor xml:id="nkr_note_add_0488b2101" n="0488b2101"/><anchor xml:id="beg0488b2101" n="0488b2101"/>已<anchor xml:id="end0488b2101"/>说立義分。次说解释分。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0488b22"/><lb ed="R072" n="0162a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0488b2201">此结前生後。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0488b23"/><lb ed="R072" n="0162a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0488b2301">解释有三种。云何为三。一者显示正義。二者对治邪 <lb ed="X" n="0488b24"/><lb ed="R072" n="0162a08"/>执。三者分别发趣道相。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X45.0766.0488c" n="0488c"/> <lb ed="X" n="0488c01"/><lb ed="R072" n="0162a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0488c0101">此标列释名也。显示者。正释大乘所依法義。对治 <lb ed="X" n="0488c02"/><lb ed="R072" n="0162a10"/>者。既明正体。须遣异计。上释大義。发趣者。趣进次 <lb ed="X" n="0488c03"/><lb ed="R072" n="0162a11"/>第。正明乘義。此正宗一分。有此三段。依義解释。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0488c04"/><lb ed="R072" n="0162a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0488c0401">显示正義者。依一心法有二种门。云何为二。一者心 <lb ed="X" n="0488c05"/><lb ed="R072" n="0162a13"/>真如门。二者心生灭门。是二种门。皆各总摄一切法。 <lb ed="X" n="0488c06"/><lb ed="R072" n="0162a14"/>此義云何。以是二门不相離故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0488c07"/><lb ed="R072" n="0162a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0488c0701">此标宗本正義。以释立義依众生心显示摩诃衍 <lb ed="X" n="0488c08"/><lb ed="R072" n="0162a16"/>義。为一论之纲要也。此论宗楞伽等经所造。今一 <lb ed="X" n="0488c09"/><lb ed="R072" n="0162a17"/>心二门。盖依经而立也。经云。寂灭者名为一心。一 <lb ed="X" n="0488c10"/><lb ed="R072" n="0162a18"/>心者名<persName>如来</persName>藏。此心一法不立。有无俱遣。生<persName>佛</persName>皆 <lb ed="X" n="0488c11"/><lb ed="R072" n="0162b01"/>空。故云远離觉所觉。是二悉皆離。是则真妄不立。 <lb ed="X" n="0488c12"/><lb ed="R072" n="0162b02"/>寂灭湛然。故经中百八句。大慧约十法界名相妄 <lb ed="X" n="0488c13"/><lb ed="R072" n="0162b03"/>想而问。故<persName>佛</persName>答云一切皆非。今云是心真如。为一 <lb ed="X" n="0488c14"/><lb ed="R072" n="0162b04"/>法界大总相法门体。即经所示寂灭一心也。以一 <lb ed="X" n="0488c15"/><lb ed="R072" n="0162b05"/>心寂灭不可说示。故大慧便问诸识有幾种生住 <lb ed="X" n="0488c16"/><lb ed="R072" n="0162b06"/>灭。是约生灭门中容有言说。故五法三自性。皆依 <lb ed="X" n="0488c17"/><lb ed="R072" n="0162b07"/>生灭门而有也。以经云诸识略有三种相。谓真识。 <lb ed="X" n="0488c18"/><lb ed="R072" n="0162b08"/>现识。分别事识。故今论依一心立二门者。盖依真 <lb ed="X" n="0488c19"/><lb ed="R072" n="0162b09"/>识立真如门。依现识分别事识立生灭门。故今真 <lb ed="X" n="0488c20"/><lb ed="R072" n="0162b10"/>如。乃一心之真如。故名相妄想一切皆非。一法不 <lb ed="X" n="0488c21"/><lb ed="R072" n="0162b11"/>立。四句俱遣。以依二识。故三细六粗五意六染。总 <lb ed="X" n="0488c22"/><lb ed="R072" n="0162b12"/>属名相妄想。皆生灭门收。此论立義之宗本也。前 <lb ed="X" n="0488c23"/><lb ed="R072" n="0162b13"/>立義中云众生心摄世间出世间法者。盖总约真 <lb ed="X" n="0488c24"/><lb ed="R072" n="0162b14"/>妄和合之一心。以通含染净诸法。为显大乘依之 <pb ed="X" xml:id="X45.0766.0489a" n="0489a"/> <lb ed="X" n="0489a01"/><lb ed="R072" n="0162b15"/>而得名也。今云是二种门皆各总摄一切法者。以 <lb ed="X" n="0489a02"/><lb ed="R072" n="0162b16"/>显<persName>如来</persName>藏识藏。真妄和合。各有力用。互相含摄。以 <lb ed="X" n="0489a03"/><lb ed="R072" n="0162b17"/>显不思议熏变之妙也。以<persName>如来</persName>藏具有恒沙诸净 <lb ed="X" n="0489a04"/><lb ed="R072" n="0162b18"/>功德。今迷而为识藏。而变恒沙净功德而为染缘。 <lb ed="X" n="0489a05"/><lb ed="R072" n="0163a01"/>今言各总摄者。以<persName>如来</persName>藏随净法熏。则真有力而 <lb ed="X" n="0489a06"/><lb ed="R072" n="0163a02"/>妄无力。故染缘即变为净法。则总摄染缘于<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0489a07"/><lb ed="R072" n="0163a03"/>藏中。通为不思议之净用。若随无明染缘熏。则妄 <lb ed="X" n="0489a08"/><lb ed="R072" n="0163a04"/>有力而真无力。故净德即变为染缘。则摄净德于 <lb ed="X" n="0489a09"/><lb ed="R072" n="0163a05"/>藏识中。通为不思议之业用。是则总是一<persName>如来</persName>藏。 <lb ed="X" n="0489a10"/><lb ed="R072" n="0163a06"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0489a1001" n="0489a1001"/><anchor xml:id="beg0489a1001" n="0489a1001"/>但<anchor xml:id="end0489a1001"/>随染净熏变。以致真妄各别。互相含摄。故云以 <lb ed="X" n="0489a11"/><lb ed="R072" n="0163a07"/>是二门不相離故也。此明<persName>如来</persName>藏不思议熏变之 <lb ed="X" n="0489a12"/><lb ed="R072" n="0163a08"/>妙。故以此各总摄标显。向下论文中生灭因缘染 <lb ed="X" n="0489a13"/><lb ed="R072" n="0163a09"/>净熏习。皆发挥此三字而<anchor xml:id="nkr_note_add_0489a1301" n="0489a1301"/><anchor xml:id="beg0489a1301" n="0489a1301"/>已<anchor xml:id="end0489a1301"/>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0489a14"/><lb ed="R072" n="0163a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0489a1401">心真如者。即是一法界大总相法门体。所谓心性不 <lb ed="X" n="0489a15"/><lb ed="R072" n="0163a11"/>生不灭。一切诸法。唯依妄念而有差别。若離妄念。则 <lb ed="X" n="0489a16"/><lb ed="R072" n="0163a12"/>无一切境界之相。是故一切法。从本以来。離言说相。 <lb ed="X" n="0489a17"/><lb ed="R072" n="0163a13"/>離名字相。離心缘相。毕竟平等。无有变异。不可破壞。 <lb ed="X" n="0489a18"/><lb ed="R072" n="0163a14"/>唯是一心。故名真如。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0489a19"/><lb ed="R072" n="0163a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0489a1901">此标释立義分中是心真如也。何以名真如耶。谓 <lb ed="X" n="0489a20"/><lb ed="R072" n="0163a16"/>即是一法界大总相法门体。一法界者。即无二真 <lb ed="X" n="0489a21"/><lb ed="R072" n="0163a17"/>心。为万法之所因依。界者。因也。总相法门体者。即 <lb ed="X" n="0489a22"/><lb ed="R072" n="0163a18"/>一切圣凡依正因果之总相。皆依此心而为其体。 <lb ed="X" n="0489a23"/><lb ed="R072" n="0163b01"/>然此心体本不生灭。所谓常住真心也。既云一真。 <lb ed="X" n="0489a24"/><lb ed="R072" n="0163b02"/>元无差别之相。而今有差别者。唯依妄念而有返 <pb ed="X" xml:id="X45.0766.0489b" n="0489b"/> <lb ed="X" n="0489b01"/><lb ed="R072" n="0163b03"/>显。若无妄念。则湛寂一心。了无差别境界之相矣。 <lb ed="X" n="0489b02"/><lb ed="R072" n="0163b04"/>虽则万法差别。法法皆真。是故一切法从本<anchor xml:id="nkr_note_add_0489b0201" n="0489b0201"/><anchor xml:id="beg0489b0201" n="0489b0201"/>已<anchor xml:id="end0489b0201"/>来。 <lb ed="X" n="0489b03"/><lb ed="R072" n="0163b05"/>言思路绝。心行处灭。故一切言说名字分别。皆不 <lb ed="X" n="0489b04"/><lb ed="R072" n="0163b06"/>可得。故皆云離也。由是染净不能异。故云毕竟平 <lb ed="X" n="0489b05"/><lb ed="R072" n="0163b07"/>等。四相所不迁。故无变异。不属有为。故不可破壞。 <lb ed="X" n="0489b06"/><lb ed="R072" n="0163b08"/>唯是一心。更无别法。以不妄不变。故名真如。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0489b07"/><lb ed="R072" n="0163b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0489b0701">以一切言说假名无实。<anchor xml:id="nkr_note_add_0489b0701" n="0489b0701"/><anchor xml:id="beg0489b0701" n="0489b0701"/>但<anchor xml:id="end0489b0701"/>随妄念。不可得故。言真如 <lb ed="X" n="0489b08"/><lb ed="R072" n="0163b10"/>者。亦无有相。谓言说之极。因言遣言。此真如体无有 <lb ed="X" n="0489b09"/><lb ed="R072" n="0163b11"/>可遣。以一切法悉皆真故。亦无可立。以一切法皆同 <lb ed="X" n="0489b10"/><lb ed="R072" n="0163b12"/>如故。当知一切法不可说不可念。故名为真如。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0489b11"/><lb ed="R072" n="0163b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0489b1101">此释上離缘。以显真如绝待也。问。何以真如離名 <lb ed="X" n="0489b12"/><lb ed="R072" n="0163b14"/>言相耶。答。以一切言说假名无实故。问。何以離心 <lb ed="X" n="0489b13"/><lb ed="R072" n="0163b15"/>缘相耶。答。以随妄念不可得故。问。若名言心缘一 <lb ed="X" n="0489b14"/><lb ed="R072" n="0163b16"/>切皆離。如何是真如相耶。答。真如者亦无有相。以 <lb ed="X" n="0489b15"/><lb ed="R072" n="0163b17"/>真如体離相寂灭。不可以相取故。问。既離名绝相。 <lb ed="X" n="0489b16"/><lb ed="R072" n="0163b18"/>何以有真如之名耶。答。以真如之名。乃言说之极。 <lb ed="X" n="0489b17"/><lb ed="R072" n="0164a01"/>此名之外。更无有可加者。故以真如之名。以遣名 <lb ed="X" n="0489b18"/><lb ed="R072" n="0164a02"/>言之执耳。非是真如有相可名也。问。若名言既遣。 <lb ed="X" n="0489b19"/><lb ed="R072" n="0164a03"/>而此真如之体亦可遣耶。答。此真如之体真实无 <lb ed="X" n="0489b20"/><lb ed="R072" n="0164a04"/>妄。则无可遣。以可遣者妄耳。不可遣者真也。以一 <lb ed="X" n="0489b21"/><lb ed="R072" n="0164a05"/>切法悉皆真故。无可遣也。问。若诸妄俱遣。唯立真 <lb ed="X" n="0489b22"/><lb ed="R072" n="0164a06"/>如一法耶。答。亦无可立。谓若真外别有一法。则言 <lb ed="X" n="0489b23"/><lb ed="R072" n="0164a07"/>可立。以一切法。皆与真如同体。无二无别。又何可 <lb ed="X" n="0489b24"/><lb ed="R072" n="0164a08"/>立。以有如是義故。当知一切法不可说不可念。故 <pb ed="X" xml:id="X45.0766.0489c" n="0489c"/> <lb ed="X" n="0489c01"/><lb ed="R072" n="0164a09"/>名真如。此究竟離相之地也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0489c02"/><lb ed="R072" n="0164a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0489c0201">问曰。若如是義者。诸众生等。云何随顺而能得入。答 <lb ed="X" n="0489c03"/><lb ed="R072" n="0164a11"/>曰。若知一切法。虽说无有能说可说。虽念亦无能念 <lb ed="X" n="0489c04"/><lb ed="R072" n="0164a12"/>可念。是名随顺。若離于念。名为得入。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0489c05"/><lb ed="R072" n="0164a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0489c0501">此问明随顺得入。以明观智境也。问曰。言真如之 <lb ed="X" n="0489c06"/><lb ed="R072" n="0164a14"/>体。既言思路绝。擧心即错。动念即乖。则诸众生等。 <lb ed="X" n="0489c07"/><lb ed="R072" n="0164a15"/>云何随顺而得悟入。答曰。若知一切法虽说无有 <lb ed="X" n="0489c08"/><lb ed="R072" n="0164a16"/>可说。虽念无有可念。此是方便随顺。若離于念。名 <lb ed="X" n="0489c09"/><lb ed="R072" n="0164a17"/>为得入。以離念境界。唯证相应。故云得入。</p> <lb ed="X" n="0489c10"/><lb ed="R072" n="0164a18"/><p xml:id="pX45p0489c1001">上明離言以明观智境。</p> <lb ed="X" n="0489c11"/><lb ed="R072" n="0164b01"/><p xml:id="pX45p0489c1101">下依言辩德以明生信境。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0489c12"/><lb ed="R072" n="0164b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0489c1201">复次真如者。依言说分别有二种義。一者如实空。以 <lb ed="X" n="0489c13"/><lb ed="R072" n="0164b03"/>能究竟显实故。二者如实不空。以有自体。具足无漏 <lb ed="X" n="0489c14"/><lb ed="R072" n="0164b04"/>性功德故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0489c15"/><lb ed="R072" n="0164b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0489c1501">此依言辩德。以释立義分中是心真如相也。前显 <lb ed="X" n="0489c16"/><lb ed="R072" n="0164b06"/>離言但示其体。故云即一法界体平等无二。今则 <lb ed="X" n="0489c17"/><lb ed="R072" n="0164b07"/>依言辩相。故云有二种義。義即相也。以即体之相 <lb ed="X" n="0489c18"/><lb ed="R072" n="0164b08"/>故。但标真如。谓显体有空不空二義也。如实空者。 <lb ed="X" n="0489c19"/><lb ed="R072" n="0164b09"/>谓真如实体之中。空无妄染。以妄空故。实体自显。 <lb ed="X" n="0489c20"/><lb ed="R072" n="0164b10"/>故云究竟显实。如实不空言有自体者。以异妄无 <lb ed="X" n="0489c21"/><lb ed="R072" n="0164b11"/>体。谓自体不空。非断灭也。言具足无漏性功德者。 <lb ed="X" n="0489c22"/><lb ed="R072" n="0164b12"/>以异恒沙有漏烦恼。故云具足等。言如实体中。虽 <lb ed="X" n="0489c23"/><lb ed="R072" n="0164b13"/>空无妄染。而能具足无漏性功德故。<persName>佛</persName>性论云。由 <lb ed="X" n="0489c24"/><lb ed="R072" n="0164b14"/>客尘空故。与法界相離。无上法不空。与法界相随。 <pb ed="X" xml:id="X45.0766.0490a" n="0490a"/> <lb ed="X" n="0490a01"/><lb ed="R072" n="0164b15"/>是则妄染虽空。而德相不空也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0490a02"/><lb ed="R072" n="0164b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0490a0201">所言空者。从本<anchor xml:id="nkr_note_add_0490a0201" n="0490a0201"/><anchor xml:id="beg0490a0201" n="0490a0201"/>已<anchor xml:id="end0490a0201"/>来。一切染法不相应故。谓離一切 <lb ed="X" n="0490a03"/><lb ed="R072" n="0164b17"/>法差别之相。以无虚妄心念故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0490a04"/><lb ed="R072" n="0164b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0490a0401">此略释空義也。谓真如实体。但依妄染本无。故说 <lb ed="X" n="0490a05"/><lb ed="R072" n="0165a01"/>体空。若離妄染。则无空可说。谓此真体从来与一 <lb ed="X" n="0490a06"/><lb ed="R072" n="0165a02"/>切染法不相应故。谓離一切妄法差别之相。则绝 <lb ed="X" n="0490a07"/><lb ed="R072" n="0165a03"/>境。以无虚妄心念。则绝心。心境皆绝。故言如实空 <lb ed="X" n="0490a08"/><lb ed="R072" n="0165a04"/>耳。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0490a09"/><lb ed="R072" n="0165a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0490a0901">当知真如自性。非有相。非无相。非非有相。非非无相。 <lb ed="X" n="0490a10"/><lb ed="R072" n="0165a06"/>非有无俱相。非一相。非异相。非非一相。非非异相。非 <lb ed="X" n="0490a11"/><lb ed="R072" n="0165a07"/>一异俱相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0490a12"/><lb ed="R072" n="0165a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0490a1201">此廣释空義。以显真如实体。本離四句绝百非也。 <lb ed="X" n="0490a13"/><lb ed="R072" n="0165a09"/>然有无四句。乃内教学<persName>佛</persName>法不得意者所计也。一 <lb ed="X" n="0490a14"/><lb ed="R072" n="0165a10"/>异等四句。乃外道谬计也。谓真如之体。即般若真 <lb ed="X" n="0490a15"/><lb ed="R072" n="0165a11"/>空。若不得般若義。则妄起四计。是为四谤。今显四 <lb ed="X" n="0490a16"/><lb ed="R072" n="0165a12"/>句既離。百非自遣。般若实体。平等现前。故总云非。 <lb ed="X" n="0490a17"/><lb ed="R072" n="0165a13"/>楞伽百八俱非。总不出此二四句计。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0490a18"/><lb ed="R072" n="0165a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0490a1801">乃至总说。依一切众生以有妄心。念念分别。皆不相 <lb ed="X" n="0490a19"/><lb ed="R072" n="0165a15"/>应。故说为空。若離妄心。实无可空故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0490a20"/><lb ed="R072" n="0165a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0490a2001">此结显空義也。谓真如实体。非思量分别之境。故 <lb ed="X" n="0490a21"/><lb ed="R072" n="0165a17"/>众生种种妄想分别。皆与此体总不相应。以为遣 <lb ed="X" n="0490a22"/><lb ed="R072" n="0165a18"/>彼妄念。故说体空。若離妄心。则空亦不立矣。又何 <lb ed="X" n="0490a23"/><lb ed="R072" n="0165b01"/>有空之一字可说也。此则妄念既離。真亦不立。所 <lb ed="X" n="0490a24"/><lb ed="R072" n="0165b02"/>谓究竟显实也。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X45.0766.0490b" n="0490b"/> <lb ed="X" n="0490b01"/><lb ed="R072" n="0165b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0490b0101">所言不空者。<anchor xml:id="nkr_note_add_0490b0101" n="0490b0101"/><anchor xml:id="beg0490b0101" n="0490b0101"/>已<anchor xml:id="end0490b0101"/>显法体空无妄故。即是真心。常恒不 <lb ed="X" n="0490b02"/><lb ed="R072" n="0165b04"/>变。净法满足。则名不空。亦无有相可取。以離念境界。 <lb ed="X" n="0490b03"/><lb ed="R072" n="0165b05"/>唯证相应故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0490b04"/><lb ed="R072" n="0165b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0490b0401">此明不空義也。谓此不空更非别法。即前<anchor xml:id="nkr_note_add_0490b0401" n="0490b0401"/><anchor xml:id="beg0490b0401" n="0490b0401"/>已<anchor xml:id="end0490b0401"/>显法 <lb ed="X" n="0490b05"/><lb ed="R072" n="0165b07"/>体空无妄染。即是真心常恒不变之实体。而此体 <lb ed="X" n="0490b06"/><lb ed="R072" n="0165b08"/>中本有恒沙净德。向被妄染遮障不显。今妄染既 <lb ed="X" n="0490b07"/><lb ed="R072" n="0165b09"/>離。则本有净法满足。以此義故。名为不空。不是别 <lb ed="X" n="0490b08"/><lb ed="R072" n="0165b10"/>有实法可取也。唯此不空之体。非妄念分别可到。 <lb ed="X" n="0490b09"/><lb ed="R072" n="0165b11"/>乃是離念境界。唯证相应。故永嘉云唯证乃知难 <lb ed="X" n="0490b10"/><lb ed="R072" n="0165b12"/>可测也。</p> <lb ed="X" n="0490b11"/><lb ed="R072" n="0165b13"/><p xml:id="pX45p0490b1101">上释心真如门竟。</p><p xml:id="pX45p0490b1108" cb:place="inline">下释心生灭门有二大科。</p> <lb ed="X" n="0490b12"/><lb ed="R072" n="0165b14"/><p xml:id="pX45p0490b1201">初释生灭心法。</p><p xml:id="pX45p0490b1207" cb:place="inline">二辩所示之義。</p> <lb ed="X" n="0490b13"/><lb ed="R072" n="0165b15"/><p xml:id="pX45p0490b1301">初中又二。</p><p xml:id="pX45p0490b1305" cb:place="inline">初染净生灭。</p> <lb ed="X" n="0490b14"/><lb ed="R072" n="0165b16"/><p xml:id="pX45p0490b1401">二染净相资。</p><p xml:id="pX45p0490b1406" cb:place="inline">且初。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0490b15"/><lb ed="R072" n="0165b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0490b1501">心生灭者。依<persName>如来</persName>藏。故有生灭心。所谓不生不灭与 <lb ed="X" n="0490b16"/><lb ed="R072" n="0165b18"/>生灭和合。非一非异。名为阿黎耶识。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0490b17"/><lb ed="R072" n="0166a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0490b1701">此释立義分中是心生灭因缘相。先明生灭心以 <lb ed="X" n="0490b18"/><lb ed="R072" n="0166a02"/>显一心之源也。言依<persName>如来</persName>藏者。即所立一心真如。 <lb ed="X" n="0490b19"/><lb ed="R072" n="0166a03"/>乃一法界大总相法门体也。以此心体本来无染。 <lb ed="X" n="0490b20"/><lb ed="R072" n="0166a04"/>故云自性淸净。寂灭湛然。故云不生。常住不动。故 <lb ed="X" n="0490b21"/><lb ed="R072" n="0166a05"/>云不灭。不妄不变。故名真如。一切<persName>如来</persName>恒沙净德 <lb ed="X" n="0490b22"/><lb ed="R072" n="0166a06"/>性自具足。故名<persName>如来</persName>藏。以此藏性本无迷悟。了无 <lb ed="X" n="0490b23"/><lb ed="R072" n="0166a07"/>圣凡。而为十法界一切圣凡因果所依。故云一法 <lb ed="X" n="0490b24"/><lb ed="R072" n="0166a08"/>界大总相法门体。故论立此为一心真源。楞伽云。 <pb ed="X" xml:id="X45.0766.0490c" n="0490c"/> <lb ed="X" n="0490c01"/><lb ed="R072" n="0166a09"/><persName>如来</persName>藏为生死因。若生若灭。故今在生灭门中。要 <lb ed="X" n="0490c02"/><lb ed="R072" n="0166a10"/>显此心为迷悟依。故云依<persName>如来</persName>藏有生灭心。譬如 <lb ed="X" n="0490c03"/><lb ed="R072" n="0166a11"/>波涛依海水而有也。若據此一心真如。则了绝圣 <lb ed="X" n="0490c04"/><lb ed="R072" n="0166a12"/>凡。故云三界唯心。则心外无一法可得。今显圣凡 <lb ed="X" n="0490c05"/><lb ed="R072" n="0166a13"/>迷悟因果。皆生灭门收。所谓不了一法界義故。不 <lb ed="X" n="0490c06"/><lb ed="R072" n="0166a14"/>觉动念而有无明。迷此真心变为藏识。故经云识 <lb ed="X" n="0490c07"/><lb ed="R072" n="0166a15"/>藏<persName>如来</persName>藏。故云不生不灭与生灭和合。非一非异。 <lb ed="X" n="0490c08"/><lb ed="R072" n="0166a16"/>名为阿黎耶识。经喩如波涛依水。正显万法唯识 <lb ed="X" n="0490c09"/><lb ed="R072" n="0166a17"/>也。故论立此识为生法之本。故下三细六粗五意 <lb ed="X" n="0490c10"/><lb ed="R072" n="0166a18"/>六染。皆依识变。即返妄归真。亦依此识断证。故楞 <lb ed="X" n="0490c11"/><lb ed="R072" n="0166b01"/>伽约真如门。则一切皆非。不容有说。而可说者。盖 <lb ed="X" n="0490c12"/><lb ed="R072" n="0166b02"/>约生灭门耳。此一论之宗依。学者须先识其源头。 <lb ed="X" n="0490c13"/><lb ed="R072" n="0166b03"/>故槪示于此。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0490c14"/><lb ed="R072" n="0166b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0490c1401">此识有二种義。能摄一切法。生一切法。云何为二。一 <lb ed="X" n="0490c15"/><lb ed="R072" n="0166b05"/>者觉義。二者不觉義。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0490c16"/><lb ed="R072" n="0166b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0490c1601">此依真妄和合。释此识有二种義。以显迷悟因依 <lb ed="X" n="0490c17"/><lb ed="R072" n="0166b07"/>也。二義者。即觉不觉二義也。经云<persName>如来</persName>藏转三十 <lb ed="X" n="0490c18"/><lb ed="R072" n="0166b08"/>二相入一切众生身中。以此识称心意意识。故名 <lb ed="X" n="0490c19"/><lb ed="R072" n="0166b09"/>众生。谓此识本<persName>如来</persName>藏所成。而为众生本有之<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0490c20"/><lb ed="R072" n="0166b10"/>性。故云觉義。今被无明障蔽而不知。故云不觉義。 <lb ed="X" n="0490c21"/><lb ed="R072" n="0166b11"/>能摄能生者。谓圣凡依正因果。依此一心建立。含 <lb ed="X" n="0490c22"/><lb ed="R072" n="0166b12"/>摄无遗。故云摄一切法。今以随无明流。而生三细 <lb ed="X" n="0490c23"/><lb ed="R072" n="0166b13"/>六粗一切世间之染法。依始觉返流。则生出世四 <lb ed="X" n="0490c24"/><lb ed="R072" n="0166b14"/>圣之净法。是则染净因果。皆从真妄熏变。皆此识 <pb ed="X" xml:id="X45.0766.0491a" n="0491a"/> <lb ed="X" n="0491a01"/><lb ed="R072" n="0166b15"/>之力用。故云能摄能生。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0491a02"/><lb ed="R072" n="0166b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0491a0201">所言觉義者。谓心体離念。離念相者。等虚空界无所 <lb ed="X" n="0491a03"/><lb ed="R072" n="0166b17"/>不遍。法界一相。即是<persName>如来</persName>平等法身。依此法身说名 <lb ed="X" n="0491a04"/><lb ed="R072" n="0166b18"/>本觉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0491a05"/><lb ed="R072" n="0167a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0491a0501">此显众生本有不迷之<persName>佛</persName>性也。所言众生<persName>佛</persName>性者。 <lb ed="X" n="0491a06"/><lb ed="R072" n="0167a02"/>乃<persName>如来</persName>藏。实诸<persName>佛</persName>之法身。今虽流转五道而为众 <lb ed="X" n="0491a07"/><lb ed="R072" n="0167a03"/>生。而本体湛然常住。不动周圆。未曾欠缺。但因众 <lb ed="X" n="0491a08"/><lb ed="R072" n="0167a04"/>生一念无明妄心遮障而不显现。故日用而不自 <lb ed="X" n="0491a09"/><lb ed="R072" n="0167a05"/>知。以众生从来不曾離念故。若能離念。则本体廓 <lb ed="X" n="0491a10"/><lb ed="R072" n="0167a06"/>然。如太虚空。无所不遍。则一切妄念差别境界。融 <lb ed="X" n="0491a11"/><lb ed="R072" n="0167a07"/>成一味真心。唯法界一相。更无对待。唯此即是如 <lb ed="X" n="0491a12"/><lb ed="R072" n="0167a08"/>来平等法身。乃众生之本有。故依此法身说名本 <lb ed="X" n="0491a13"/><lb ed="R072" n="0167a09"/>觉。大经云我于一切众生身中成<persName>等正觉</persName>。盖依此 <lb ed="X" n="0491a14"/><lb ed="R072" n="0167a10"/>平等法身。故说众生旧来成<persName>佛</persName>。依此義也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0491a15"/><lb ed="R072" n="0167a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0491a1501">何以故。本觉義者。对始觉说。以始觉者即同本觉。始 <lb ed="X" n="0491a16"/><lb ed="R072" n="0167a12"/>觉義者。依本觉故而有不觉。依不觉故说有始觉。又 <lb ed="X" n="0491a17"/><lb ed="R072" n="0167a13"/>以觉心源故。名究竟觉。不觉心源故。非究竟觉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0491a18"/><lb ed="R072" n="0167a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0491a1801">此核本觉得名。以显始觉为返流还净之智也。由 <lb ed="X" n="0491a19"/><lb ed="R072" n="0167a15"/>前明妄依真起。故说依黎耶有觉不觉。此迷妄之 <lb ed="X" n="0491a20"/><lb ed="R072" n="0167a16"/>通相也。今就一觉而分本始二義。盖别显从迷返 <lb ed="X" n="0491a21"/><lb ed="R072" n="0167a17"/>悟。要依始觉之智为张本也。然此觉性。若约不迷。 <lb ed="X" n="0491a22"/><lb ed="R072" n="0167a18"/>但直名觉。今因在迷中。一向不觉。特因始觉而显。 <lb ed="X" n="0491a23"/><lb ed="R072" n="0167b01"/>然非新生。乃是众生之本有。故云本觉。今日方觉。 <lb ed="X" n="0491a24"/><lb ed="R072" n="0167b02"/>故云对始觉而说也。且此始觉亦不从外来。特由 <pb ed="X" xml:id="X45.0766.0491b" n="0491b"/> <lb ed="X" n="0491b01"/><lb ed="R072" n="0167b03"/>本觉内熏之力而发。更无二体。故云即同本觉。是 <lb ed="X" n="0491b02"/><lb ed="R072" n="0167b04"/>则始本不二。元一觉也。又今言始觉義者。亦非创 <lb ed="X" n="0491b03"/><lb ed="R072" n="0167b05"/>起。盖依迷本觉之无明心中而发。一向不觉。今始 <lb ed="X" n="0491b04"/><lb ed="R072" n="0167b06"/>觉之者。要显实由本觉内熏之功。故云依本觉等。 <lb ed="X" n="0491b05"/><lb ed="R072" n="0167b07"/>譬如醒人而有睡梦。从梦觉者。即本醒人。非他人 <lb ed="X" n="0491b06"/><lb ed="R072" n="0167b08"/>也。原此觉性元无二義。今就三细六粗迷源既远。 <lb ed="X" n="0491b07"/><lb ed="R072" n="0167b09"/>若返流还净。要始觉有功。本觉乃显。然依四相。始 <lb ed="X" n="0491b08"/><lb ed="R072" n="0167b10"/>觉灭相。渐渐觉至生相。生相既破。归一心源。法身 <lb ed="X" n="0491b09"/><lb ed="R072" n="0167b11"/>全显。名究竟觉。其在中路。未至心源。皆非究竟也。 <lb ed="X" n="0491b10"/><lb ed="R072" n="0167b12"/>故下约四相以明始觉之渐。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0491b11"/><lb ed="R072" n="0167b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0491b1101">此義云何。如凡夫人。觉知前念起恶故。能止後念令 <lb ed="X" n="0491b12"/><lb ed="R072" n="0167b14"/>其不起。虽复名觉。即是不觉故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0491b13"/><lb ed="R072" n="0167b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0491b1301">此征释上究竟不究竟義。以明始觉渐次也。若约 <lb ed="X" n="0491b14"/><lb ed="R072" n="0167b16"/>返流寄位。当依三细六粗。此中正说一心生灭。尙 <lb ed="X" n="0491b15"/><lb ed="R072" n="0167b17"/>未发明粗细之相。今因说始觉故。姑就始终生住 <lb ed="X" n="0491b16"/><lb ed="R072" n="0167b18"/>异灭四相。以明从凡至圣。以显返流渐渐至究竟 <lb ed="X" n="0491b17"/><lb ed="R072" n="0168a01"/>觉。假此以显始觉之相也。如凡夫人下。谓从观行 <lb ed="X" n="0491b18"/><lb ed="R072" n="0168a02"/>位。先觉灭相也。言觉灭相者。谓众生造业之心。念 <lb ed="X" n="0491b19"/><lb ed="R072" n="0168a03"/>念生灭。未曾暂止。今觉此一念灭处。正是引起後 <lb ed="X" n="0491b20"/><lb ed="R072" n="0168a04"/>念造业之心令生也。故觉了前念起恶之心灭时。 <lb ed="X" n="0491b21"/><lb ed="R072" n="0168a05"/>即就灭处止其後念之恶更不容起。故念念灭时。 <lb ed="X" n="0491b22"/><lb ed="R072" n="0168a06"/>念念止之。止之既久。则令恶念不生。此所谓止恶 <lb ed="X" n="0491b23"/><lb ed="R072" n="0168a07"/>防非。故虽觉恶念不容其起。但在生灭心中遏捺。 <lb ed="X" n="0491b24"/><lb ed="R072" n="0168a08"/>未见不生灭性。故云虽觉即是不觉。若约後六粗。 <pb ed="X" xml:id="X45.0766.0491c" n="0491c"/> <lb ed="X" n="0491c01"/><lb ed="R072" n="0168a09"/>当觉起业相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0491c02"/><lb ed="R072" n="0168a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0491c0201">如二乘观智。初发意菩萨等。觉于念异。念无异相。以 <lb ed="X" n="0491c03"/><lb ed="R072" n="0168a11"/>捨粗分别执著相故。名相似觉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0491c04"/><lb ed="R072" n="0168a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0491c0401">此明觉异相。当三贤位也。言如二乘观智者。谓二 <lb ed="X" n="0491c05"/><lb ed="R072" n="0168a13"/>乘人。作生空观。破分别我执。初发意菩萨。即依彼 <lb ed="X" n="0491c06"/><lb ed="R072" n="0168a14"/>生空作法空观。破分别法执。从信入住。至十向满 <lb ed="X" n="0491c07"/><lb ed="R072" n="0168a15"/>心。渐断分别二障。名相似觉。为觉异相。言异相者。 <lb ed="X" n="0491c08"/><lb ed="R072" n="0168a16"/>谓我法差别对待不忘。渐渐觉破执取之念。了不 <lb ed="X" n="0491c09"/><lb ed="R072" n="0168a17"/>可得。故云念无异相。约六粗。当破执取计名字。故 <lb ed="X" n="0491c10"/><lb ed="R072" n="0168a18"/>云捨粗分别执著故。以未见真如。但比观而知。故 <lb ed="X" n="0491c11"/><lb ed="R072" n="0168b01"/>云相似。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0491c12"/><lb ed="R072" n="0168b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0491c1201">如法身菩萨等。觉于念住。念无住相。以離分别粗念 <lb ed="X" n="0491c13"/><lb ed="R072" n="0168b03"/>相故。名随分觉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0491c14"/><lb ed="R072" n="0168b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0491c1401">此明觉住相。当地上菩萨也。言法身者。谓地上菩 <lb ed="X" n="0491c15"/><lb ed="R072" n="0168b05"/>萨。依真如法为自体。故名法身。言住相者。谓分别 <lb ed="X" n="0491c16"/><lb ed="R072" n="0168b06"/>境界。能所对待。念念未忘。心有所著。故云住相。今 <lb ed="X" n="0491c17"/><lb ed="R072" n="0168b07"/>地上菩萨。入真如观。观察自心念念分别。住无住 <lb ed="X" n="0491c18"/><lb ed="R072" n="0168b08"/>相。则能離分别粗念。此约六粗三细。当觉智相相 <lb ed="X" n="0491c19"/><lb ed="R072" n="0168b09"/>续。及能见能现。四种住相。此四名为俱生我法二 <lb ed="X" n="0491c20"/><lb ed="R072" n="0168b10"/>执。分破分证。故名随分觉。此上三相。皆非究竟。以 <lb ed="X" n="0491c21"/><lb ed="R072" n="0168b11"/>未至心源故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0491c22"/><lb ed="R072" n="0168b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0491c2201">如菩萨地尽。满足方便。一念相应。觉心初起。心无初 <lb ed="X" n="0491c23"/><lb ed="R072" n="0168b13"/>相。以远離微细念故。得见心性。心即常住。名究竟觉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0491c24"/><lb ed="R072" n="0168b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0491c2401">此明觉生相也。谓十地菩萨。真穷惑尽。悉皆究竟。 <pb ed="X" xml:id="X45.0766.0492a" n="0492a"/> <lb ed="X" n="0492a01"/><lb ed="R072" n="0168b15"/>故云满足方便。言方便者。乃观行修断之法也。以 <lb ed="X" n="0492a02"/><lb ed="R072" n="0168b16"/>此菩萨研真断惑至此。以一念观心。与无念相应。 <lb ed="X" n="0492a03"/><lb ed="R072" n="0168b17"/>从此更无可断矣。此总显究竟觉心。下明究竟之 <lb ed="X" n="0492a04"/><lb ed="R072" n="0168b18"/>所以。言相应者。但觉一念无明动心初起之时。自 <lb ed="X" n="0492a05"/><lb ed="R072" n="0169a01"/>心体中了无初起之相。本自寂灭无生。故云心无 <lb ed="X" n="0492a06"/><lb ed="R072" n="0169a02"/>初相。是则无念真心。远離最初微细动念。故得见 <lb ed="X" n="0492a07"/><lb ed="R072" n="0169a03"/>心性。既无生相变异。唯一心源。故云心即常住。至 <lb ed="X" n="0492a08"/><lb ed="R072" n="0169a04"/>此始本合一。名究竟觉也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0492a09"/><lb ed="R072" n="0169a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0492a0901">是故修多罗说。若有众生能观无念者。则为向<persName>佛</persName>智 <lb ed="X" n="0492a10"/><lb ed="R072" n="0169a06"/>故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0492a11"/><lb ed="R072" n="0169a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0492a1101">此证明无念为成<persName>佛</persName>之捷要也。意谓不<anchor xml:id="nkr_note_add_0492a1101" n="0492a1101"/><anchor xml:id="beg0492a1101" n="0492a1101"/>但<anchor xml:id="end0492a1101"/>菩萨修 <lb ed="X" n="0492a12"/><lb ed="R072" n="0169a08"/>断。以至无念。名为究竟。即凡诸众生。二六时中。苟 <lb ed="X" n="0492a13"/><lb ed="R072" n="0169a09"/>能观察无念者。则念念向<persName>佛</persName>智矣。成<persName>佛</persName>之要。无逾 <lb ed="X" n="0492a14"/><lb ed="R072" n="0169a10"/>此者。故特揭示于此。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0492a15"/><lb ed="R072" n="0169a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0492a1501">又心起者。无有初相可知。而言知初相者。即谓无念。 <lb ed="X" n="0492a16"/><lb ed="R072" n="0169a12"/>是故一切众生。不名为觉。以从本来念念相续。未曾 <lb ed="X" n="0492a17"/><lb ed="R072" n="0169a13"/>離念。故说无始无明。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0492a18"/><lb ed="R072" n="0169a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0492a1801">此重显无念。以释心有初相之疑也。恐惑者闻觉 <lb ed="X" n="0492a19"/><lb ed="R072" n="0169a15"/>心初起之说。将谓有初相可知。故此释云。又心起 <lb ed="X" n="0492a20"/><lb ed="R072" n="0169a16"/>者。无有初相可知。今言知初相者。盖知最初本无 <lb ed="X" n="0492a21"/><lb ed="R072" n="0169a17"/>念也。以此无念为究竟觉。则知一切众生皆不名 <lb ed="X" n="0492a22"/><lb ed="R072" n="0169a18"/>觉。以从来未曾離念。以有此念。故说无始无明。由 <lb ed="X" n="0492a23"/><lb ed="R072" n="0169b01"/>是观之。一切众生无边生死。但依一念而繫之也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0492a24"/><lb ed="R072" n="0169b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0492a2401">若得无念者。则知心相生住异灭。以无念等故。而实 <pb ed="X" xml:id="X45.0766.0492b" n="0492b"/> <lb ed="X" n="0492b01"/><lb ed="R072" n="0169b03"/>无有始觉之异。以四相俱时而有。皆无自立。本来平 <lb ed="X" n="0492b02"/><lb ed="R072" n="0169b04"/>等。同一觉故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0492b03"/><lb ed="R072" n="0169b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0492b0301">此明究竟一心真源也。良以真源湛寂。本无生灭。 <lb ed="X" n="0492b04"/><lb ed="R072" n="0169b06"/>然此生灭。但因妄念而有。今若得无念。则知四相 <lb ed="X" n="0492b05"/><lb ed="R072" n="0169b07"/>同时。寂灭平等。唯一真心。更无先後。是则真觉圆 <lb ed="X" n="0492b06"/><lb ed="R072" n="0169b08"/>明。本来不迷。又何有觉。以寂灭心中。四相同时。其 <lb ed="X" n="0492b07"/><lb ed="R072" n="0169b09"/>体本空。故皆无自立。以当体无生。故云平等同一 <lb ed="X" n="0492b08"/><lb ed="R072" n="0169b10"/>真觉。此言既无四相可觉。又何有始觉之异耶。此 <lb ed="X" n="0492b09"/><lb ed="R072" n="0169b11"/>实究竟一心之旨也。</p> <lb ed="X" n="0492b10"/><lb ed="R072" n="0169b12"/><p xml:id="pX45p0492b1001">上明始觉。</p><p xml:id="pX45p0492b1005" cb:place="inline">下明本觉義有二。</p> <lb ed="X" n="0492b11"/><lb ed="R072" n="0169b13"/><p xml:id="pX45p0492b1101">初明随缘本觉。</p><p xml:id="pX45p0492b1107" cb:place="inline">二明性净本觉。</p><p xml:id="pX45p0492b1113" cb:place="inline">且初。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0492b12"/><lb ed="R072" n="0169b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0492b1201">复次本觉随染分别。生二种相。与彼本觉不相捨離。 <lb ed="X" n="0492b13"/><lb ed="R072" n="0169b15"/>云何为二。一者智净相。二者不思议业相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0492b14"/><lb ed="R072" n="0169b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0492b1401">此承上始觉有功本觉乃显。故此明本觉出缠还 <lb ed="X" n="0492b15"/><lb ed="R072" n="0169b17"/>净有二种相也。言生二种者。以前云黎耶生一切 <lb ed="X" n="0492b16"/><lb ed="R072" n="0169b18"/>法。以本觉内熏。起始觉之智。转染令净。显此二种。 <lb ed="X" n="0492b17"/><lb ed="R072" n="0170a01"/>故云生。用不離体。故云不相捨離。言智净相者。由 <lb ed="X" n="0492b18"/><lb ed="R072" n="0170a02"/>始觉智除染还净。此出缠本觉也。不思议业相者。 <lb ed="X" n="0492b19"/><lb ed="R072" n="0170a03"/>谓本觉转染还净。自然而有不思议用也。</p> <lb ed="X" n="0492b20"/><lb ed="R072" n="0170a04"/><p xml:id="pX45p0492b2001">此标名。</p><p xml:id="pX45p0492b2004" cb:place="inline">下释相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0492b21"/><lb ed="R072" n="0170a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0492b2101">智净相者。谓依法力熏习。如实修行。满足方便故。破 <lb ed="X" n="0492b22"/><lb ed="R072" n="0170a06"/>和合识相。灭相续心相。显现法身。智纯净故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0492b23"/><lb ed="R072" n="0170a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0492b2301">此明本觉出缠智净相也。依法力者。谓由真如。内 <lb ed="X" n="0492b24"/><lb ed="R072" n="0170a08"/>熏之力。及所流教法外熏之力。发起信解。依教熏 <pb ed="X" xml:id="X45.0766.0492c" n="0492c"/> <lb ed="X" n="0492c01"/><lb ed="R072" n="0170a09"/>修。故云法力熏习。此地前三贤比观相似行也。以 <lb ed="X" n="0492c02"/><lb ed="R072" n="0170a10"/>修习力。得见真如。称真实而修。故云如实修行。此 <lb ed="X" n="0492c03"/><lb ed="R072" n="0170a11"/>登地修真如三昧也。满足方便者。以至八地深证 <lb ed="X" n="0492c04"/><lb ed="R072" n="0170a12"/>真如。破和合识内根本无明。灭三细相续微细生 <lb ed="X" n="0492c05"/><lb ed="R072" n="0170a13"/>相。显现法身。染缘脱尽。觉体纯净。此全仗始觉之 <lb ed="X" n="0492c06"/><lb ed="R072" n="0170a14"/>功也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0492c07"/><lb ed="R072" n="0170a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0492c0701">此義云何。以一切心识之相。皆是无明。无明之相。不 <lb ed="X" n="0492c08"/><lb ed="R072" n="0170a16"/>離觉性。非可壞。非不可壞。如大海水。因风波动。水相 <lb ed="X" n="0492c09"/><lb ed="R072" n="0170a17"/>风相不相捨離。而水非动性。若风止灭。动相则灭。湿 <lb ed="X" n="0492c10"/><lb ed="R072" n="0170a18"/>性不壞故。如是众生自性淸净心。因无明风动。心与 <lb ed="X" n="0492c11"/><lb ed="R072" n="0170b01"/>无明。俱无形相。不相捨離。而心非动性。若无明灭。相 <lb ed="X" n="0492c12"/><lb ed="R072" n="0170b02"/>续则灭。智性不壞故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0492c13"/><lb ed="R072" n="0170b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0492c1301">此明相灭性不壞。以释上灭相续心之疑也。恐疑 <lb ed="X" n="0492c14"/><lb ed="R072" n="0170b04"/>者前云不生不灭与生灭和合成阿黎耶识。此识 <lb ed="X" n="0492c15"/><lb ed="R072" n="0170b05"/>生灭。即相续心也。今灭相续心。则连体俱灭。岂不 <lb ed="X" n="0492c16"/><lb ed="R072" n="0170b06"/>沦于断灭耶。故此释云。生灭者。心之相也。不生灭 <lb ed="X" n="0492c17"/><lb ed="R072" n="0170b07"/>者。心之体也。以一切生灭心相。皆是无明。以此无 <lb ed="X" n="0492c18"/><lb ed="R072" n="0170b08"/>明依真而起。故云不離觉性。非一非异。故云非可 <lb ed="X" n="0492c19"/><lb ed="R072" n="0170b09"/>壞非不可壞。以非一。故可壞。以无明生灭。而觉性 <lb ed="X" n="0492c20"/><lb ed="R072" n="0170b10"/>不生灭。然可壞者无明生灭心也。如波因水有。波 <lb ed="X" n="0492c21"/><lb ed="R072" n="0170b11"/>可灭而水不可灭。湿性不壞故。以非异。故不可壞。 <lb ed="X" n="0492c22"/><lb ed="R072" n="0170b12"/>以无明不離觉性。其体本空。故云俱无形相。无明 <lb ed="X" n="0492c23"/><lb ed="R072" n="0170b13"/>实性。即是觉性。是则但了无明体空。则相续心相 <lb ed="X" n="0492c24"/><lb ed="R072" n="0170b14"/>自灭。非觉性灭。智性不壞故也。楞伽云。非自真相 <pb ed="X" xml:id="X45.0766.0493a" n="0493a"/> <lb ed="X" n="0493a01"/><lb ed="R072" n="0170b15"/>识灭。但业相灭。若自真相识灭者。藏识则灭。藏识 <lb ed="X" n="0493a02"/><lb ed="R072" n="0170b16"/>若灭者。不异外道断见论议。故可灭者。乃转识生 <lb ed="X" n="0493a03"/><lb ed="R072" n="0170b17"/>灭心相。非不生灭之心体也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0493a04"/><lb ed="R072" n="0170b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0493a0401">不思议业相者。以依智净相。能作一切勝妙境界。所 <lb ed="X" n="0493a05"/><lb ed="R072" n="0171a01"/>谓无量功德之相。常无断绝。随众生根自然相应。种 <lb ed="X" n="0493a06"/><lb ed="R072" n="0171a02"/>种而现。得利益故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0493a07"/><lb ed="R072" n="0171a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0493a0701">此明本觉还净。而有不思议业用也。意谓本觉在 <lb ed="X" n="0493a08"/><lb ed="R072" n="0171a04"/>迷。而众生依之造业。故云业力不可思议。今出缠 <lb ed="X" n="0493a09"/><lb ed="R072" n="0171a05"/>还净。而本有不思议神通妙用。能作勝妙境界无 <lb ed="X" n="0493a10"/><lb ed="R072" n="0171a06"/>量功德之相。随众生根自然相应而现。令得利益。 <lb ed="X" n="0493a11"/><lb ed="R072" n="0171a07"/>此正观音大士。生灭既灭。寂灭现前。即得上与十 <lb ed="X" n="0493a12"/><lb ed="R072" n="0171a08"/>方诸<persName>佛</persName>同一慈力。下与六道众生共一悲仰。故能 <lb ed="X" n="0493a13"/><lb ed="R072" n="0171a09"/>现三十二应。十四无畏等。一一功德。利益众生。此 <lb ed="X" n="0493a14"/><lb ed="R072" n="0171a10"/>不思议力。性自具足。故云依智净相也。故唯识若 <lb ed="X" n="0493a15"/><lb ed="R072" n="0171a11"/>破七识。则云<persName>如来</persName>现起他受用。十地菩萨所被機。 <lb ed="X" n="0493a16"/><lb ed="R072" n="0171a12"/>诸<persName>佛</persName>既尔。则众生有能修得本智。则妙用亦然。此 <lb ed="X" n="0493a17"/><lb ed="R072" n="0171a13"/>显始觉之成功也。</p> <lb ed="X" n="0493a18"/><lb ed="R072" n="0171a14"/><p xml:id="pX45p0493a1801">上明随染本觉竟。</p><p xml:id="pX45p0493a1808" cb:place="inline">下明性净本觉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0493a19"/><lb ed="R072" n="0171a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0493a1901">复次觉体相者。有四种大義。与虚空等。犹如净镜。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0493a20"/><lb ed="R072" n="0171a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0493a2001">此标性净觉体。意显不迷之本觉也。谓即指前觉 <lb ed="X" n="0493a21"/><lb ed="R072" n="0171a17"/>体。故云复次。上由始觉所显智净相。意显属修生。 <lb ed="X" n="0493a22"/><lb ed="R072" n="0171a18"/>此下四种显属本有。故云觉体相。以虚空喩其廣 <lb ed="X" n="0493a23"/><lb ed="R072" n="0171b01"/>博包含。以净镜喩其圆明能现。二喩相成。故双擧 <lb ed="X" n="0493a24"/><lb ed="R072" n="0171b02"/>之。若依法界一心。约海印三昧。则虚空即镜。以森 <pb ed="X" xml:id="X45.0766.0493b" n="0493b"/> <lb ed="X" n="0493b01"/><lb ed="R072" n="0171b03"/>罗万象。皆现于空镜之中。若海湛空澄。则空镜之 <lb ed="X" n="0493b02"/><lb ed="R072" n="0171b04"/>影像。印于海底。谓之海印。<persName>佛</persName>心普印法界。故名海 <lb ed="X" n="0493b03"/><lb ed="R072" n="0171b05"/>印三昧。此理更著。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0493b04"/><lb ed="R072" n="0171b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0493b0401">云何为四。一者如实空镜。远離一切心境界相。无法 <lb ed="X" n="0493b05"/><lb ed="R072" n="0171b07"/>可现。非觉照義故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0493b06"/><lb ed="R072" n="0171b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0493b0601">此明性净本觉如实体空義也。谓本有真心。乃真 <lb ed="X" n="0493b07"/><lb ed="R072" n="0171b09"/>如实体。本自淸净。不属迷悟。不假修为。廣博包含。 <lb ed="X" n="0493b08"/><lb ed="R072" n="0171b10"/>寂灭離相。故云远離一切心境界相。绝诸对待。唯 <lb ed="X" n="0493b09"/><lb ed="R072" n="0171b11"/>一真心。故云无法可现。寂灭湛然。故云非觉照義。 <lb ed="X" n="0493b10"/><lb ed="R072" n="0171b12"/>此乃众生本具法身。不假始觉而有者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0493b11"/><lb ed="R072" n="0171b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0493b1101">二者因熏习镜。谓如实不空。一切世间境界悉于中 <lb ed="X" n="0493b12"/><lb ed="R072" n="0171b14"/>现。不出不入。不失不壞。常住一心。以一切法即真实 <lb ed="X" n="0493b13"/><lb ed="R072" n="0171b15"/>性故。又一切染法所不能染。智体不动。具足无漏熏 <lb ed="X" n="0493b14"/><lb ed="R072" n="0171b16"/>众生故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0493b15"/><lb ed="R072" n="0171b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0493b1501">此明性净如实不空義也。此有二義。先明不空。次 <lb ed="X" n="0493b16"/><lb ed="R072" n="0171b18"/>明熏习。言不空者。谓此真觉之体。如大圆镜。一切 <lb ed="X" n="0493b17"/><lb ed="R072" n="0172a01"/>世间境界悉于中现。以十法界染净依正因果。皆 <lb ed="X" n="0493b18"/><lb ed="R072" n="0172a02"/>在此一心中分明显现。此心本无内外。故云不出 <lb ed="X" n="0493b19"/><lb ed="R072" n="0172a03"/>不入。缘至即现。故云不失。所现即真。故云不壞。以 <lb ed="X" n="0493b20"/><lb ed="R072" n="0172a04"/>離生灭。故云常住一心。此心亦名常住法身。即是 <lb ed="X" n="0493b21"/><lb ed="R072" n="0172a05"/>一切诸法真实之性。故在无情。谓之法性。在有情。 <lb ed="X" n="0493b22"/><lb ed="R072" n="0172a06"/>谓之<persName>佛</persName>性。以众生本具。故作内熏之因也。又一切 <lb ed="X" n="0493b23"/><lb ed="R072" n="0172a07"/>下。明熏习義。谓此觉性。虽在众生无明染汚之中。 <lb ed="X" n="0493b24"/><lb ed="R072" n="0172a08"/>其体淸净。故一切染法所不能染。以智体不动故。 <pb ed="X" xml:id="X45.0766.0493c" n="0493c"/> <lb ed="X" n="0493c01"/><lb ed="R072" n="0172a09"/>以性具恒沙无漏净德故。能与众生作内熏之因。 <lb ed="X" n="0493c02"/><lb ed="R072" n="0172a10"/>故令众生觉悟无常。厌生死苦。发心修行。求出離 <lb ed="X" n="0493c03"/><lb ed="R072" n="0172a11"/>道。实仗此自体为内熏之因。故云因熏习也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0493c04"/><lb ed="R072" n="0172a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0493c0401">三者法出離镜。谓不空法。出烦恼碍智碍。離和合相。 <lb ed="X" n="0493c05"/><lb ed="R072" n="0172a13"/>纯净明故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0493c06"/><lb ed="R072" n="0172a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0493c0601">此明本有觉性依法出離也。谓众生觉性。本自具 <lb ed="X" n="0493c07"/><lb ed="R072" n="0172a15"/>有智慧德相。但为妄想顚倒而不证得。今由始觉 <lb ed="X" n="0493c08"/><lb ed="R072" n="0172a16"/>之功。治障離垢。断二种碍。破和合识。显现本有。淳 <lb ed="X" n="0493c09"/><lb ed="R072" n="0172a17"/>净明故。譬如磨镜。垢净明现。虽云虽垢。而光明本 <lb ed="X" n="0493c10"/><lb ed="R072" n="0172a18"/>有。不是新生。但一向障蔽。今始出離耳。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0493c11"/><lb ed="R072" n="0172b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0493c1101">四者缘熏习镜。谓依法出離故。遍照众生之心。令修 <lb ed="X" n="0493c12"/><lb ed="R072" n="0172b02"/>善根。随念示现故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0493c13"/><lb ed="R072" n="0172b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0493c1301">此明出缠本觉。即能与众生作外缘熏习也。言法 <lb ed="X" n="0493c14"/><lb ed="R072" n="0172b04"/>出離者。即上離障出缠之本觉也。谓此觉体。生<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0493c15"/><lb ed="R072" n="0172b05"/>等同。向为众生本有<persName>佛</persName>性。作内熏之因。今修行者 <lb ed="X" n="0493c16"/><lb ed="R072" n="0172b06"/>離障出缠。证得法身。即能遍照众生之心。而起同 <lb ed="X" n="0493c17"/><lb ed="R072" n="0172b07"/>体大悲。现种种身相。调伏众生。作外熏之缘。以大 <lb ed="X" n="0493c18"/><lb ed="R072" n="0172b08"/>圆镜平等显现。与众生心光明互照。以众生迷而 <lb ed="X" n="0493c19"/><lb ed="R072" n="0172b09"/>不觉。觉智圆明。故能遍照也。</p> <lb ed="X" n="0493c20"/><lb ed="R072" n="0172b10"/><p xml:id="pX45p0493c2001">上释觉義。</p><p xml:id="pX45p0493c2005" cb:place="inline">下释不觉義。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0493c21"/><lb ed="R072" n="0172b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0493c2101">所言不觉義者。谓不如实知真如法一故。不觉心起 <lb ed="X" n="0493c22"/><lb ed="R072" n="0172b12"/>而有其念。念无自相。不離本觉。犹如迷人。依方故迷。 <lb ed="X" n="0493c23"/><lb ed="R072" n="0172b13"/>若離于方。则无有迷。众生亦尔。依觉故迷。若離觉性。 <lb ed="X" n="0493c24"/><lb ed="R072" n="0172b14"/>则无不觉。以有不觉妄想心故。能知名義。为说真觉。 <pb ed="X" xml:id="X45.0766.0494a" n="0494a"/> <lb ed="X" n="0494a01"/><lb ed="R072" n="0172b15"/>若離不觉之心。则无真觉自相可说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0494a02"/><lb ed="R072" n="0172b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0494a0201">此明不觉依觉而有。要显不觉即觉也。问曰。觉性 <lb ed="X" n="0494a03"/><lb ed="R072" n="0172b17"/>湛然。圆明寂照。何以而成不觉耶。答曰。由不称真 <lb ed="X" n="0494a04"/><lb ed="R072" n="0172b18"/>实而知真如法一故。忽然心起而有其念。即此一 <lb ed="X" n="0494a05"/><lb ed="R072" n="0173a01"/>念。名为生相无明。由此无明即失本明。故云不觉。 <lb ed="X" n="0494a06"/><lb ed="R072" n="0173a02"/>即此一念本无自相。不離本觉之体。是则全真觉 <lb ed="X" n="0494a07"/><lb ed="R072" n="0173a03"/>之体而成不觉故。如迷人依方故迷故。众生依觉 <lb ed="X" n="0494a08"/><lb ed="R072" n="0173a04"/>故迷。若離觉性。则无不觉之相矣。问曰。何以知其 <lb ed="X" n="0494a09"/><lb ed="R072" n="0173a05"/>不觉即真觉耶。答曰。然不觉者。乃众生妄想之心 <lb ed="X" n="0494a10"/><lb ed="R072" n="0173a06"/>也。众生虽是妄想一向不觉。若今指示即心是<persName>佛</persName>。 <lb ed="X" n="0494a11"/><lb ed="R072" n="0173a07"/>即能知名義。以能知名识義。便是本有真觉之性。 <lb ed="X" n="0494a12"/><lb ed="R072" n="0173a08"/>轨持生解。以此故为说众生<persName>佛</persName>性。即是真觉。以此 <lb ed="X" n="0494a13"/><lb ed="R072" n="0173a09"/>不觉。乃是真觉全体而成故。若離不觉之心。则无 <lb ed="X" n="0494a14"/><lb ed="R072" n="0173a10"/>真觉自相可说。以此不觉即觉故。众生但一念迴 <lb ed="X" n="0494a15"/><lb ed="R072" n="0173a11"/>光。即同本有。能知无念。便证法身。</p> <lb ed="X" n="0494a16"/><lb ed="R072" n="0173a12"/><p xml:id="pX45p0494a1601">上明根本不觉。</p><p xml:id="pX45p0494a1607" cb:place="inline">下明枝末不觉二。</p> <lb ed="X" n="0494a17"/><lb ed="R072" n="0173a13"/><p xml:id="pX45p0494a1701">初无明不觉生三细。</p><p xml:id="pX45p0494a1709" cb:place="inline">二境界为缘长六粗。</p> <lb ed="X" n="0494a18"/><lb ed="R072" n="0173a14"/><p xml:id="pX45p0494a1801">且初。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0494a19"/><lb ed="R072" n="0173a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0494a1901">复次依不觉故生三种相。与彼不觉相应不離。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0494a20"/><lb ed="R072" n="0173a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0494a2001">此标无明为因生三细也。末不離本。故云相应不 <lb ed="X" n="0494a21"/><lb ed="R072" n="0173a17"/>離。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0494a22"/><lb ed="R072" n="0173a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0494a2201">云何为三。一者无明业相。以依不觉故心动。说名为 <lb ed="X" n="0494a23"/><lb ed="R072" n="0173b01"/>业。觉即不动。动即有苦。果不離因故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0494a24"/><lb ed="R072" n="0173b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0494a2401">此标无明业相也。以拣本觉不思议业。故云无明 <pb ed="X" xml:id="X45.0766.0494b" n="0494b"/> <lb ed="X" n="0494b01"/><lb ed="R072" n="0173b03"/>业相。以依最初一念不觉心动。即此动心。名为业 <lb ed="X" n="0494b02"/><lb ed="R072" n="0173b04"/>相。返显觉即不动。谓觉真如。则无动念。足知不觉 <lb ed="X" n="0494b03"/><lb ed="R072" n="0173b05"/>故心动也。动即有苦者。以无边生死苦果。皆因此 <lb ed="X" n="0494b04"/><lb ed="R072" n="0173b06"/>动念而生。故云果不離因故。若離动念。则二死永 <lb ed="X" n="0494b05"/><lb ed="R072" n="0173b07"/>亡。故云若观无念。则为向<persName>佛</persName>智。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0494b06"/><lb ed="R072" n="0173b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0494b0601">二者能见相。以依动故能见。不动则无见。三者境界 <lb ed="X" n="0494b07"/><lb ed="R072" n="0173b09"/>相。以依能见故。境界妄现。離见则无境界。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0494b08"/><lb ed="R072" n="0173b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0494b0801">此标释转现二相也。以能见名转相者。谓真如智 <lb ed="X" n="0494b09"/><lb ed="R072" n="0173b11"/>照。本无能所。今既迷智体而转为妄见。以妄有境 <lb ed="X" n="0494b10"/><lb ed="R072" n="0173b12"/>界可见。故名为转。此见盖依动念而有。以一念动 <lb ed="X" n="0494b11"/><lb ed="R072" n="0173b13"/>心失彼精了。便成妄见。返显不动则无见也。境界 <lb ed="X" n="0494b12"/><lb ed="R072" n="0173b14"/>相者。即现相也。以无相真心。因一念妄动。则形所 <lb ed="X" n="0494b13"/><lb ed="R072" n="0173b15"/>相而为妄见所见之境界。故云以依能见故境界 <lb ed="X" n="0494b14"/><lb ed="R072" n="0173b16"/>妄现。然此境界。即虚空四大之妄相。楞严三细云。 <lb ed="X" n="0494b15"/><lb ed="R072" n="0173b17"/>因明立所。所既妄立。生汝妄能。则先现後转。此则 <lb ed="X" n="0494b16"/><lb ed="R072" n="0173b18"/>先转後现。然彼约山河大地生起之相。重在境。此 <lb ed="X" n="0494b17"/><lb ed="R072" n="0174a01"/>单约心法生起之相。重在心。其实三细同时。本无 <lb ed="X" n="0494b18"/><lb ed="R072" n="0174a02"/>先後也。此三细皆依无明而立。前云若无明灭则 <lb ed="X" n="0494b19"/><lb ed="R072" n="0174a03"/>相续心灭。盖相续心依此三细而立也。以不相離。 <lb ed="X" n="0494b20"/><lb ed="R072" n="0174a04"/>故灭则同灭。</p> <lb ed="X" n="0494b21"/><lb ed="R072" n="0174a05"/><p xml:id="pX45p0494b2101">上明无明不觉生三细。</p> <lb ed="X" n="0494b22"/><lb ed="R072" n="0174a06"/><p xml:id="pX45p0494b2201">下明境界为缘生六粗。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0494b23"/><lb ed="R072" n="0174a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0494b2301">以有境界缘故。复生六种相。云何为六。一者智相。依 <lb ed="X" n="0494b24"/><lb ed="R072" n="0174a08"/>于境界。心起分别。爱与不爱故。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X45.0766.0494c" n="0494c"/> <lb ed="X" n="0494c01"/><lb ed="R072" n="0174a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0494c0101">此标六粗。先明智相也。智即分别心也。谓先所现 <lb ed="X" n="0494c02"/><lb ed="R072" n="0174a10"/>境界。不了唯心虚妄。创起慧数分别逆顺好醜。爱 <lb ed="X" n="0494c03"/><lb ed="R072" n="0174a11"/>与不爱故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0494c04"/><lb ed="R072" n="0174a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0494c0401">二者相续相。依于智故。生其苦乐。觉心起念。相应不 <lb ed="X" n="0494c05"/><lb ed="R072" n="0174a13"/>断故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0494c06"/><lb ed="R072" n="0174a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0494c0601">此释相续相也。谓依所分别逆顺二境。可爱则生 <lb ed="X" n="0494c07"/><lb ed="R072" n="0174a15"/>乐受。不爱则生苦受。数数起念。相续不断。起惑润 <lb ed="X" n="0494c08"/><lb ed="R072" n="0174a16"/>业。引持生死。相续不断。故名相续相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0494c09"/><lb ed="R072" n="0174a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0494c0901">三者执取相。依于相续。缘念境界。住持苦乐。心起著 <lb ed="X" n="0494c10"/><lb ed="R072" n="0174a18"/>故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0494c11"/><lb ed="R072" n="0174b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0494c1101">此释执取相也。谓先缘念境界。于苦乐等不了虚 <lb ed="X" n="0494c12"/><lb ed="R072" n="0174b02"/>妄。深生取著。故下文云。即此相续识。依诸凡夫取 <lb ed="X" n="0494c13"/><lb ed="R072" n="0174b03"/>著转深。计我我所也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0494c14"/><lb ed="R072" n="0174b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0494c1401">四者计名字相。依于妄执。分别假名言相故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0494c15"/><lb ed="R072" n="0174b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0494c1501">此释计名字相也。谓依先执取虚妄心境。分别假 <lb ed="X" n="0494c16"/><lb ed="R072" n="0174b06"/>名言相。云计名字相。上来四相。若配我法二执。前 <lb ed="X" n="0494c17"/><lb ed="R072" n="0174b07"/>二法执。後二我执。又惑业苦三。上四皆惑。下二业 <lb ed="X" n="0494c18"/><lb ed="R072" n="0174b08"/>苦。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0494c19"/><lb ed="R072" n="0174b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0494c1901">五者起业相。依于名字。寻名取著。造种种业故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0494c20"/><lb ed="R072" n="0174b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0494c2001">此释起业相也。谓依前所分别假名言相。寻名取 <lb ed="X" n="0494c21"/><lb ed="R072" n="0174b11"/>著。发动身口。造种种业。名起业相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0494c22"/><lb ed="R072" n="0174b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0494c2201">六者业繫苦相。以依业受报。不自在故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0494c23"/><lb ed="R072" n="0174b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0494c2301">此释业繫苦相也。谓先所造善恶等业。受苦乐等 <lb ed="X" n="0494c24"/><lb ed="R072" n="0174b14"/>报。轮迴三界。长缚生死。不自在故。名业繫苦。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X45.0766.0495a" n="0495a"/> <lb ed="X" n="0495a01"/><lb ed="R072" n="0174b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0495a0101">当知无明能生一切染法。以一切染法。皆是不觉相 <lb ed="X" n="0495a02"/><lb ed="R072" n="0174b16"/>故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0495a03"/><lb ed="R072" n="0174b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0495a0301">此结末归本。以显无明为生死染法之因也。然一 <lb ed="X" n="0495a04"/><lb ed="R072" n="0174b18"/>切染法。皆依根本无明而生。根本无明。乃最初动 <lb ed="X" n="0495a05"/><lb ed="R072" n="0175a01"/>念也。以众生从来未曾離念。故云一切染法皆是 <lb ed="X" n="0495a06"/><lb ed="R072" n="0175a02"/>不觉之相。意显若了无念。则一切烦恼顿断。故此 <lb ed="X" n="0495a07"/><lb ed="R072" n="0175a03"/>结指最初一念为生死苦本。欲令行人见苦知因。 <lb ed="X" n="0495a08"/><lb ed="R072" n="0175a04"/>要知離念为修行之要也。</p> <lb ed="X" n="0495a09"/><lb ed="R072" n="0175a05"/><p xml:id="pX45p0495a0901">上总释无明为染法因。</p><p xml:id="pX45p0495a0910" cb:place="inline">下双辩真妄同异。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0495a10"/><lb ed="R072" n="0175a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0495a1001">复次觉与不觉。有二种相。云何为二。一者同相。二者 <lb ed="X" n="0495a11"/><lb ed="R072" n="0175a07"/>异相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0495a12"/><lb ed="R072" n="0175a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0495a1201">此辩真妄同异相也。初云依<persName>如来</persName>藏有生灭心。不 <lb ed="X" n="0495a13"/><lb ed="R072" n="0175a09"/>生不灭与生灭和合。非一非异。名阿黎耶识。今既 <lb ed="X" n="0495a14"/><lb ed="R072" n="0175a10"/>明生灭心。要明生灭即不生灭。故此辩同异也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0495a15"/><lb ed="R072" n="0175a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0495a1501">同相者。譬如种种瓦器。皆同微尘性相。如是无漏无 <lb ed="X" n="0495a16"/><lb ed="R072" n="0175a12"/>明。种种业幻。皆同真如性相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0495a17"/><lb ed="R072" n="0175a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0495a1701">此喩显生灭即不生灭也。依微尘而有瓦器。喩显 <lb ed="X" n="0495a18"/><lb ed="R072" n="0175a14"/>染净生灭。皆依真如也。无漏。本觉净法。无明。染因。 <lb ed="X" n="0495a19"/><lb ed="R072" n="0175a15"/>此二乃是真如随缘相因。故同一真如之性也。种 <lb ed="X" n="0495a20"/><lb ed="R072" n="0175a16"/>种业幻。谓本觉有不思议业。能作一切勝妙境界。 <lb ed="X" n="0495a21"/><lb ed="R072" n="0175a17"/>无明业力。能生三细六粗。作一切生死苦乐等事。 <lb ed="X" n="0495a22"/><lb ed="R072" n="0175a18"/>此真妄二法。皆是幻有。所谓生死涅槃。皆如幻梦。 <lb ed="X" n="0495a23"/><lb ed="R072" n="0175b01"/>故云皆同真如性相。故染净二法。皆真如相用也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0495a24"/><lb ed="R072" n="0175b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0495a2401">是故修多罗中。依于此義。说一切众生。本来常住。入 <pb ed="X" xml:id="X45.0766.0495b" n="0495b"/> <lb ed="X" n="0495b01"/><lb ed="R072" n="0175b03"/>于涅槃。菩提之法。非可修相。非可作相。毕竟无得。亦 <lb ed="X" n="0495b02"/><lb ed="R072" n="0175b04"/>无色相可见。而有见色相者。唯是随染业幻所作。非 <lb ed="X" n="0495b03"/><lb ed="R072" n="0175b05"/>是智色不空之性。以智相无可见故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0495b04"/><lb ed="R072" n="0175b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0495b0401">此引经证成同相義也。谓觉与不觉皆即真如。故 <lb ed="X" n="0495b05"/><lb ed="R072" n="0175b07"/>众生本来常住入于涅槃。故净名云。一切众生即 <lb ed="X" n="0495b06"/><lb ed="R072" n="0175b08"/>涅槃相。不复更灭。谓本始二觉皆即真如。故诸<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0495b07"/><lb ed="R072" n="0175b09"/>菩提非可修相。毕竟无得。前约不觉即如。故众生 <lb ed="X" n="0495b08"/><lb ed="R072" n="0175b10"/>旧来入涅槃。次约觉智即真。故诸<persName>佛</persName>菩提无新得 <lb ed="X" n="0495b09"/><lb ed="R072" n="0175b11"/>也。问曰。众生既本是<persName>佛</persName>。何故不见报化之色相耶。 <lb ed="X" n="0495b10"/><lb ed="R072" n="0175b12"/>答曰。但约真如性德而言。以真如法体本无色相 <lb ed="X" n="0495b11"/><lb ed="R072" n="0175b13"/>可见故也。又问言。真如法性非色相者。何故诸<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0495b12"/><lb ed="R072" n="0175b14"/>证之而有报化种种色相耶。答曰。彼诸<persName>佛</persName>色相。但 <lb ed="X" n="0495b13"/><lb ed="R072" n="0175b15"/>随众生染幻心中变现。亦非本觉不空性中而有 <lb ed="X" n="0495b14"/><lb ed="R072" n="0175b16"/>也。以本觉智非可见相故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0495b15"/><lb ed="R072" n="0175b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0495b1501">异相者。如种种瓦器。各各不同。如是无漏无明。随染 <lb ed="X" n="0495b16"/><lb ed="R072" n="0175b18"/>幻差别。性染幻差别故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0495b17"/><lb ed="R072" n="0176a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0495b1701">此喩明即同而异也。言种种瓦器虽同微尘。但以 <lb ed="X" n="0495b18"/><lb ed="R072" n="0176a02"/>随造作缘各各不同。如是本觉无明真妄二法。虽 <lb ed="X" n="0495b19"/><lb ed="R072" n="0176a03"/>同一真如法性。本无差别。<anchor xml:id="nkr_note_add_0495b1901" n="0495b1901"/><anchor xml:id="beg0495b1901" n="0495b1901"/>但<anchor xml:id="end0495b1901"/>今随染幻缘故。种种 <lb ed="X" n="0495b20"/><lb ed="R072" n="0176a04"/>差别。真妄皆言随染差别者。以诸净功德。皆就染 <lb ed="X" n="0495b21"/><lb ed="R072" n="0176a05"/>翻成。故单约染幻。所谓心性有动。则有过恒沙等 <lb ed="X" n="0495b22"/><lb ed="R072" n="0176a06"/>妄染之義。心性无动。则有过恒沙等诸净功德相 <lb ed="X" n="0495b23"/><lb ed="R072" n="0176a07"/>義示现。此但就众生心中转变。故云随染幻也。意 <lb ed="X" n="0495b24"/><lb ed="R072" n="0176a08"/>谓差别者乃是染幻差别。非真如法性有差别也。 <pb ed="X" xml:id="X45.0766.0495c" n="0495c"/> <lb ed="X" n="0495c01"/><lb ed="R072" n="0176a09"/>此结归本无差别義也。</p> <lb ed="X" n="0495c02"/><lb ed="R072" n="0176a10"/><p xml:id="pX45p0495c0201">上释生灭心竟。</p><p xml:id="pX45p0495c0207" cb:place="inline">下释生灭因缘。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0495c03"/><lb ed="R072" n="0176a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0495c0301">复次生灭因缘者。所谓众生依心。意。意识转故。此義 <lb ed="X" n="0495c04"/><lb ed="R072" n="0176a12"/>云何。以依阿黎耶识。说有无明。不觉而起。能见。能现。 <lb ed="X" n="0495c05"/><lb ed="R072" n="0176a13"/>能取境界。起念相续。故说为意。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0495c06"/><lb ed="R072" n="0176a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0495c0601">此明一心生灭。乃真妄互为因缘。以显阿黎耶识 <lb ed="X" n="0495c07"/><lb ed="R072" n="0176a15"/>生一切法也。而众生长劫相续生死不断者。独意 <lb ed="X" n="0495c08"/><lb ed="R072" n="0176a16"/>之一法为过最重。以众生依心意意识转故也。依 <lb ed="X" n="0495c09"/><lb ed="R072" n="0176a17"/>心者。经云<persName>如来</persName>藏若生若灭。今识藏即<persName>如来</persName>藏。故 <lb ed="X" n="0495c10"/><lb ed="R072" n="0176a18"/>说依心。然此藏心本无生灭。而生灭相续者乃意。 <lb ed="X" n="0495c11"/><lb ed="R072" n="0176b01"/>而起惑造业者意之识也。此句标定。下征释云此 <lb ed="X" n="0495c12"/><lb ed="R072" n="0176b02"/>義云何。谓如何生灭相续者是意耶。答曰。以依阿 <lb ed="X" n="0495c13"/><lb ed="R072" n="0176b03"/>梨耶识说有无明不觉而起。此生灭之源也。依心 <lb ed="X" n="0495c14"/><lb ed="R072" n="0176b04"/>等者。谓真如一心本无生灭。但以一念妄动。熏彼 <lb ed="X" n="0495c15"/><lb ed="R072" n="0176b05"/>心体。迷本圆明。故说无明。此无明依真而起。熏彼 <lb ed="X" n="0495c16"/><lb ed="R072" n="0176b06"/>藏心变为藏识。此真如为因。无明为缘。生起赖耶。 <lb ed="X" n="0495c17"/><lb ed="R072" n="0176b07"/>当业相也。是则心通真妄。然此无明业相。尙未分 <lb ed="X" n="0495c18"/><lb ed="R072" n="0176b08"/>能所。了无对待。故虽生不生。但以无明返熏赖耶。 <lb ed="X" n="0495c19"/><lb ed="R072" n="0176b09"/>则本有智光。变为能见之妄见。令无相真体。变为 <lb ed="X" n="0495c20"/><lb ed="R072" n="0176b10"/>所现之妄境。由此见相既分。能所对待。故妄见能 <lb ed="X" n="0495c21"/><lb ed="R072" n="0176b11"/>取境界。心境和合。复起念著。相续不断。故说此相 <lb ed="X" n="0495c22"/><lb ed="R072" n="0176b12"/>续者乃意。非心也。此以无明为因。境界为缘。故又 <lb ed="X" n="0495c23"/><lb ed="R072" n="0176b13"/>生起六粗之相。所以生死相续长劫而不断者意 <lb ed="X" n="0495c24"/><lb ed="R072" n="0176b14"/>之过也。论显意为生灭之主。以七八二识通名为 <pb ed="X" xml:id="X45.0766.0496a" n="0496a"/> <lb ed="X" n="0496a01"/><lb ed="R072" n="0176b15"/>意。故下释有五种。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0496a02"/><lb ed="R072" n="0176b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0496a0201">此意复有五种名。云何为五。一者名为业识。谓无明 <lb ed="X" n="0496a03"/><lb ed="R072" n="0176b17"/>力不觉心动故<note place="inline">此显最初生相。即名为意</note>。二者名为转识。依于动 <lb ed="X" n="0496a04"/><lb ed="R072" n="0176b18"/>心能见相故<note place="inline">此显能转真智而为妄见者亦意也</note>。三者名为现识。所谓 <lb ed="X" n="0496a05"/><lb ed="R072" n="0177a01"/>能现一切境界。犹如明镜现于色像。现识亦尔。随其 <lb ed="X" n="0496a06"/><lb ed="R072" n="0177a02"/>五尘。对至即现。无有前後。以一切时任运而起。常在 <lb ed="X" n="0496a07"/><lb ed="R072" n="0177a03"/>前故<note place="inline">此显精明识体。圆现五尘境界。所以任运恒起。持而不失。常在前者。亦意之力。取以为境。此三 <lb ed="X" n="0496a08"/><lb ed="R072" n="0177a04"/>细也</note>。四者名为智识。谓分别染净法故<note place="inline">此显八识虽能圆现五尘。<anchor xml:id="nkr_note_add_0496a0801" n="0496a0801"/><anchor xml:id="beg0496a0801" n="0496a0801"/>但<anchor xml:id="end0496a0801"/>现 <lb ed="X" n="0496a09"/><lb ed="R072" n="0177a05"/>而无分别。至分别染净取捨者。乃意为主也。此六粗之智相也</note>。五者名为相续识。以 <lb ed="X" n="0496a10"/><lb ed="R072" n="0177a06"/>念相应不断故<note place="inline">此正显念念相续不断者。指归于意也。以一念最初无明。虽生三细。心境 <lb ed="X" n="0496a11"/><lb ed="R072" n="0177a07"/>尙未和合。故不相应。因智识分别。取以为境。而念念攀缘。生生不断者。名相续相。皆是意转。故此三细二粗。皆 <lb ed="X" n="0496a12"/><lb ed="R072" n="0177a08"/>名意也</note>。住持过去无量世等善恶之业。令不失故<note place="inline">上言念念 <lb ed="X" n="0496a13"/><lb ed="R072" n="0177a09"/>相续。乃自体相续。今云住持过去等业不失。乃令他生死相续。以此意乃执取善恶染净等法。以赖耶所藏之 <lb ed="X" n="0496a14"/><lb ed="R072" n="0177a10"/>处以为种子。名我爱执藏。故不失壞。以作未来长劫生死之因。亦意之力也</note>。复能成熟现 <lb ed="X" n="0496a15"/><lb ed="R072" n="0177a11"/>在未来苦乐等报。无差违故<note place="inline">此明以前所藏善恶种子为因。能感未来生死 <lb ed="X" n="0496a16"/><lb ed="R072" n="0177a12"/>苦乐之果而不瘥者。亦意之力也</note>。能令现在<anchor xml:id="nkr_note_add_0496a1601" n="0496a1601"/><anchor xml:id="beg0496a1601" n="0496a1601"/>已<anchor xml:id="end0496a1601"/>经之事。忽然而念。未 <lb ed="X" n="0496a17"/><lb ed="R072" n="0177a13"/>来之事。不觉妄虑<note place="inline">此明众生日用念念攀缘者盖由种子习气内熏。发起现行。念念不 <lb ed="X" n="0496a18"/><lb ed="R072" n="0177a14"/>断。现前起业者。亦意之力也。下结妄源</note>。是故三界虚伪。唯心所作。離心 <lb ed="X" n="0496a19"/><lb ed="R072" n="0177a15"/>则无六尘境界<note place="inline">此结过归意也。谓<persName>如来</persName>藏中。本无三界生死虚假之相。故曰唯心。于今现 <lb ed="X" n="0496a20"/><lb ed="R072" n="0177a16"/>有三界之相者。乃意依心所作耳。若此妄意一念不生。则无六尘之相。尘相既空。则妄见亦泯。一心圆明。如此 <lb ed="X" n="0496a21"/><lb ed="R072" n="0177a17"/>则六尘境界又何从而有耶。盖显生死乃意依心所作耳</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0496a22"/><lb ed="R072" n="0177a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0496a2201">此明生灭因缘最初以真如为因。以一念妄动之 <lb ed="X" n="0496a23"/><lb ed="R072" n="0177b01"/>无明为缘。故转彼真心而为藏识之业相也。既而 <lb ed="X" n="0496a24"/><lb ed="R072" n="0177b02"/>妄念返熏业识。而转成能见能现。此无明不觉生 <pb ed="X" xml:id="X45.0766.0496b" n="0496b"/> <lb ed="X" n="0496b01"/><lb ed="R072" n="0177b03"/>三细也。见相一立。心境对待。而妄念取为我有。分 <lb ed="X" n="0496b02"/><lb ed="R072" n="0177b04"/>别净秽。执之不捨。种种分别。念念相续。以取长劫 <lb ed="X" n="0496b03"/><lb ed="R072" n="0177b05"/>生死者。此以无明为因。境界为缘。生起六粗之相。 <lb ed="X" n="0496b04"/><lb ed="R072" n="0177b06"/>总之皆以念念相续而为根本。故此三细二粗通 <lb ed="X" n="0496b05"/><lb ed="R072" n="0177b07"/>名为意。故八识论通名思量。是知意乃生灭之本。 <lb ed="X" n="0496b06"/><lb ed="R072" n="0177b08"/>故此论云众生依心意意识转。此特生灭相续者 <lb ed="X" n="0496b07"/><lb ed="R072" n="0177b09"/>乃意转。至若起惑造业者乃意识。谓是此意所发 <lb ed="X" n="0496b08"/><lb ed="R072" n="0177b10"/>之识耳。故下意识别说。显此意为根也。向云此论 <lb ed="X" n="0496b09"/><lb ed="R072" n="0177b11"/>不立七识。今此智相相续为意。即是七识。故云。一 <lb ed="X" n="0496b10"/><lb ed="R072" n="0177b12"/>种是思量。七识偏名意。今三细二粗通名意者。正 <lb ed="X" n="0496b11"/><lb ed="R072" n="0177b13"/>瑜伽之作意。以念念生灭者乃作意耳。故以此意 <lb ed="X" n="0496b12"/><lb ed="R072" n="0177b14"/>为生灭之源。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0496b13"/><lb ed="R072" n="0177b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0496b1301">此義云何<note place="inline">征问生灭既云是意。如何说依心生灭耶</note>。以一切法皆从心起。 <lb ed="X" n="0496b14"/><lb ed="R072" n="0177b16"/>妄念而生<note place="inline">谓心是法界总相之体。本来不生。了无一法。今现一切法者。皆从妄念作意而生。非 <lb ed="X" n="0496b15"/><lb ed="R072" n="0177b17"/>心生也</note>。一切分别。即分别自心<note place="inline">诸法唯心所现。以无明不了。妄生分别。其实所 <lb ed="X" n="0496b16"/><lb ed="R072" n="0177b18"/>分别者皆自心耳。以心外无法故</note>。心不见心。无相可得<note place="inline">以所分别者皆妄相耳。真 <lb ed="X" n="0496b17"/><lb ed="R072" n="0178a01"/>心无相。岂可得分别耶</note>。当知世间一切境界。皆依众生无明妄 <lb ed="X" n="0496b18"/><lb ed="R072" n="0178a02"/>心而得住持<note place="inline">若了真心无相。则三界顿空。当知现有三界之相者。特依妄心而得住持耳</note>。 <lb ed="X" n="0496b19"/><lb ed="R072" n="0178a03"/>是故一切法如镜中像。无体可得。唯心虚妄<note place="inline">三界妄相。乃业 <lb ed="X" n="0496b20"/><lb ed="R072" n="0178a04"/>幻所作。本来不实。如镜现像。<anchor xml:id="nkr_note_add_0496b2001" n="0496b2001"/><anchor xml:id="beg0496b2001" n="0496b2001"/>但<anchor xml:id="end0496b2001"/>唯众生妄心分别而有</note>。以心生则种种法生。心 <lb ed="X" n="0496b21"/><lb ed="R072" n="0178a05"/>灭则种种法灭故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0496b22"/><lb ed="R072" n="0178a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0496b2201">从此義云何下。征明诸法由心生灭。盖归重一念 <lb ed="X" n="0496b23"/><lb ed="R072" n="0178a07"/>为生法之本也。良以真心本无生灭。只因最初一 <lb ed="X" n="0496b24"/><lb ed="R072" n="0178a08"/>念无明妄动。遂转廣大无相真心。而为三界之妄 <pb ed="X" xml:id="X45.0766.0496c" n="0496c"/> <lb ed="X" n="0496c01"/><lb ed="R072" n="0178a09"/>法。是则诸法皆从心起。由妄念而生也。推一念元 <lb ed="X" n="0496c02"/><lb ed="R072" n="0178a10"/>无自体。依真而立。则妄本即真。故诸法唯心。而妄 <lb ed="X" n="0496c03"/><lb ed="R072" n="0178a11"/>分别者皆自心也。所谓自心取自心。非幻成幻法。 <lb ed="X" n="0496c04"/><lb ed="R072" n="0178a12"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0496c0401" n="0496c0401"/><anchor xml:id="beg0496c0401" n="0496c0401"/>但<anchor xml:id="end0496c0401"/>众生不了心本无相。故妄境不空。故知众生妄 <lb ed="X" n="0496c05"/><lb ed="R072" n="0178a13"/>法。皆依妄心住持。于真心中了不可得。以一念之 <lb ed="X" n="0496c06"/><lb ed="R072" n="0178a14"/>迷。则万法齐彰。故云心生则种种法生。若了一念 <lb ed="X" n="0496c07"/><lb ed="R072" n="0178a15"/>无生。则三界顿空。故云心灭则种种法灭。此论直 <lb ed="X" n="0496c08"/><lb ed="R072" n="0178a16"/>指一心。但了一念无生。则顿发<persName>佛</persName>地。所谓若能观 <lb ed="X" n="0496c09"/><lb ed="R072" n="0178a17"/>无念者。则为向<persName>佛</persName>智矣。悲夫。众生从本<anchor xml:id="nkr_note_add_0496c0901" n="0496c0901"/><anchor xml:id="beg0496c0901" n="0496c0901"/>已<anchor xml:id="end0496c0901"/>来。念念 <lb ed="X" n="0496c10"/><lb ed="R072" n="0178a18"/>相续。未曾離念。故生死不断耳。</p> <lb ed="X" n="0496c11"/><lb ed="R072" n="0178b01"/><p xml:id="pX45p0496c1101">上明相续意。</p><p xml:id="pX45p0496c1106" cb:place="inline">下明意识。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0496c12"/><lb ed="R072" n="0178b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0496c1201">复次言意识者。即此相续识。依诸凡夫取著转深。计 <lb ed="X" n="0496c13"/><lb ed="R072" n="0178b03"/>我我所。种种妄执。随事攀缘。分别六尘。名为意识。亦 <lb ed="X" n="0496c14"/><lb ed="R072" n="0178b04"/>名分離识。又复说名分别事识。此识依见爱烦恼增 <lb ed="X" n="0496c15"/><lb ed="R072" n="0178b05"/>长義故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0496c16"/><lb ed="R072" n="0178b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0496c1601">此明意识即前相续识。但依凡夫取著外境。执为 <lb ed="X" n="0496c17"/><lb ed="R072" n="0178b07"/>我我所。攀缘六尘。为我受用。故名意之识。盖以相 <lb ed="X" n="0496c18"/><lb ed="R072" n="0178b08"/>续为根。故深执著我爱起惑造业者乃意识耳。此 <lb ed="X" n="0496c19"/><lb ed="R072" n="0178b09"/>六粗之执取计名字二粗相也。以此识外依五根 <lb ed="X" n="0496c20"/><lb ed="R072" n="0178b10"/>分别取境。故名分離识。又通缘内外根境种种事 <lb ed="X" n="0496c21"/><lb ed="R072" n="0178b11"/>相。故又名分别事识。此识依见爱等者。盖五住地 <lb ed="X" n="0496c22"/><lb ed="R072" n="0178b12"/>无明。显前五意。总依无明住地。此意识见爱等四 <lb ed="X" n="0496c23"/><lb ed="R072" n="0178b13"/>住地烦恼。将以起惑造业也。</p> <lb ed="X" n="0496c24"/><lb ed="R072" n="0178b14"/><p xml:id="pX45p0496c2401">上明一心生灭因缘乃顺无明流生起生死染 <pb ed="X" xml:id="X45.0766.0497a" n="0497a"/> <lb ed="X" n="0497a01"/><lb ed="R072" n="0178b15"/>法。</p><p xml:id="pX45p0497a0102" cb:place="inline">下明依一心生灭因缘即染还净以明 <lb ed="X" n="0497a02"/><lb ed="R072" n="0178b16"/>顿渐不同。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0497a03"/><lb ed="R072" n="0178b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0497a0301">依无明熏习所起识者。非凡夫能知。亦非二乘智慧 <lb ed="X" n="0497a04"/><lb ed="R072" n="0178b18"/>所觉。谓依菩萨从初正信发心观察。若证法身。得少 <lb ed="X" n="0497a05"/><lb ed="R072" n="0179a01"/>分知。乃至菩萨究竟地。不能尽知。唯<persName>佛</persName>穷了。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0497a06"/><lb ed="R072" n="0179a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0497a0601">此略明还净。以显缘起甚深也。谓此根本无明。业 <lb ed="X" n="0497a07"/><lb ed="R072" n="0179a03"/>识甚深。最极微细。今欲返妄归真。直须破此无明 <lb ed="X" n="0497a08"/><lb ed="R072" n="0179a04"/>根本业识。方证一心之源。乃为究竟。良由此识甚 <lb ed="X" n="0497a09"/><lb ed="R072" n="0179a05"/>深。施功不易。以非凡夫所知境界。亦非二乘智慧 <lb ed="X" n="0497a10"/><lb ed="R072" n="0179a06"/>所觉。以二乘不知有此识故。即菩萨修行。从初正 <lb ed="X" n="0497a11"/><lb ed="R072" n="0179a07"/>信发心观察。历过三贤。但以比观。故少分知。乃至 <lb ed="X" n="0497a12"/><lb ed="R072" n="0179a08"/>登地法身大士。但觉住相。以极十地究竟。亦不能 <lb ed="X" n="0497a13"/><lb ed="R072" n="0179a09"/>尽知。皆属分知。唯<persName>佛</persName>能了。故知此识甚深。岂易破 <lb ed="X" n="0497a14"/><lb ed="R072" n="0179a10"/>哉。此言顿悟之难也。悲夫。今之参禅之士。此识行 <lb ed="X" n="0497a15"/><lb ed="R072" n="0179a11"/>相尙且不知。即以悟道自负。岂非增上慢者哉。</p> <lb ed="X" n="0497a16"/><lb ed="R072" n="0179a12"/><p xml:id="pX45p0497a1601">下释难知所以。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0497a17"/><lb ed="R072" n="0179a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0497a1701">何以故。是心从本<anchor xml:id="nkr_note_add_0497a1701" n="0497a1701"/><anchor xml:id="beg0497a1701" n="0497a1701"/>已<anchor xml:id="end0497a1701"/>来。自性淸净而有无明。为无明 <lb ed="X" n="0497a18"/><lb ed="R072" n="0179a14"/>所染。有其染心<note place="inline">此明本不染而染。故难可了知</note>。虽有染心。而常恒不 <lb ed="X" n="0497a19"/><lb ed="R072" n="0179a15"/>变<note place="inline">此染而不染。难可了知</note>。是故此義唯<persName>佛</persName>能知。所谓心性常无 <lb ed="X" n="0497a20"/><lb ed="R072" n="0179a16"/>念故。名为不变。以不达一法界故。心不相应。忽然念 <lb ed="X" n="0497a21"/><lb ed="R072" n="0179a17"/>起。名为无明。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0497a22"/><lb ed="R072" n="0179a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0497a2201">此征明甚深难知之所以也。问。何故以识唯<persName>佛</persName>能 <lb ed="X" n="0497a23"/><lb ed="R072" n="0179b01"/>知耶。答曰。以淸净心中。本来无染。因无明故。有其 <lb ed="X" n="0497a24"/><lb ed="R072" n="0179b02"/>染心。此不染而染。难可了知也。虽有染心。而心体 <pb ed="X" xml:id="X45.0766.0497b" n="0497b"/> <lb ed="X" n="0497b01"/><lb ed="R072" n="0179b03"/>淸净。常恒不变。此染而不变。故难可了知也。以此 <lb ed="X" n="0497b02"/><lb ed="R072" n="0179b04"/>甚深微细。故非三贤十圣可及。唯<persName>佛</persName>能了耳。问曰。 <lb ed="X" n="0497b03"/><lb ed="R072" n="0179b05"/>既云有染。何以说常恒不变耶。答曰。以众生妄想 <lb ed="X" n="0497b04"/><lb ed="R072" n="0179b06"/>念念攀缘。而此心体恒常。本自无念。即念处无念。 <lb ed="X" n="0497b05"/><lb ed="R072" n="0179b07"/>故说不变。此所以难可了知也。问曰。既云是心从 <lb ed="X" n="0497b06"/><lb ed="R072" n="0179b08"/>本<anchor xml:id="nkr_note_add_0497b0601" n="0497b0601"/><anchor xml:id="beg0497b0601" n="0497b0601"/>已<anchor xml:id="end0497b0601"/>来自性淸净。因何而有无明耶。答曰。以不达 <lb ed="X" n="0497b07"/><lb ed="R072" n="0179b09"/>一法界故。心体自不相应。忽然起念。名为无明。即 <lb ed="X" n="0497b08"/><lb ed="R072" n="0179b10"/>此忽然起处。最极微细。不可思议。所谓不思议熏 <lb ed="X" n="0497b09"/><lb ed="R072" n="0179b11"/>故。难可了知。以从中起故。唯<persName>佛</persName>能知。所以非菩萨 <lb ed="X" n="0497b10"/><lb ed="R072" n="0179b12"/>所知也。</p> <lb ed="X" n="0497b11"/><lb ed="R072" n="0179b13"/><p xml:id="pX45p0497b1101">上略明还净因缘。</p> <lb ed="X" n="0497b12"/><lb ed="R072" n="0179b14"/><p xml:id="pX45p0497b1201">下详示约位断惑廣明还净因缘。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0497b13"/><lb ed="R072" n="0179b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0497b1301">染心者有六种。云何为六。一者执相应染<note place="inline">此六粗执取计名字 <lb ed="X" n="0497b14"/><lb ed="R072" n="0179b16"/>二相</note>。依二乘解脱。及信相应地远離故<note place="inline">此当第六意识见思二惑。故二 <lb ed="X" n="0497b15"/><lb ed="R072" n="0179b17"/>乘及十信能離</note>。二者不断相应染<note place="inline">此相续相</note>。依信相应地修学方 <lb ed="X" n="0497b16"/><lb ed="R072" n="0179b18"/>便<note place="inline">从十信至十向</note>渐渐能捨。得净心地究竟離故<note place="inline">从三贤至初地</note>。三 <lb ed="X" n="0497b17"/><lb ed="R072" n="0180a01"/>者分别智相应染<note place="inline">此智相</note>。依具戒地<note place="inline">二地</note>渐離。乃至无相 <lb ed="X" n="0497b18"/><lb ed="R072" n="0180a02"/>方便地究竟離故<note place="inline">从二地至七地能離</note>。四者现色不相应染<note place="inline">三细 <lb ed="X" n="0497b19"/><lb ed="R072" n="0180a03"/>现相</note>。依色自在地<note place="inline">八地</note>能離故。五者能见心不相应染<note place="inline">见相</note>。 <lb ed="X" n="0497b20"/><lb ed="R072" n="0180a04"/>依心自在地<note place="inline">九地</note>能離故。六者根本业不相应染<note place="inline">无明业相</note>。 <lb ed="X" n="0497b21"/><lb ed="R072" n="0180a05"/>依菩萨尽地。得入<persName>如来</persName>地能離故。不了一法界義者。 <lb ed="X" n="0497b22"/><lb ed="R072" n="0180a06"/>从信相应地观察学断。入净心地随分得離。乃至如 <lb ed="X" n="0497b23"/><lb ed="R072" n="0180a07"/>来地能究竟離故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0497b24"/><lb ed="R072" n="0180a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0497b2401">此详约位以辩離惑渐次浅深。廣明还净因缘也。 <pb ed="X" xml:id="X45.0766.0497c" n="0497c"/> <lb ed="X" n="0497c01"/><lb ed="R072" n="0180a09"/>由前略示还净。顿破最初根本无明。非三贤十圣 <lb ed="X" n="0497c02"/><lb ed="R072" n="0180a10"/>所能。唯<persName>佛</persName>能了。故此详示依位渐離之次第也。言 <lb ed="X" n="0497c03"/><lb ed="R072" n="0180a11"/>信相应地者。乃从信入住。入生空观。单破见思。即 <lb ed="X" n="0497c04"/><lb ed="R072" n="0180a12"/>见爱烦恼。此地虽发心志断无明。其力未充。粗垢 <lb ed="X" n="0497c05"/><lb ed="R072" n="0180a13"/>先落。止能断见思耳。执相应染。乃六粗执取计名 <lb ed="X" n="0497c06"/><lb ed="R072" n="0180a14"/>字相。为见爱烦恼。属第六识。正二乘所断。不断相 <lb ed="X" n="0497c07"/><lb ed="R072" n="0180a15"/>应染。乃相续相。天台以此名界内外尘沙惑。三贤 <lb ed="X" n="0497c08"/><lb ed="R072" n="0180a16"/>断此。乃登初地。故从初住至初地能離。以捨分别 <lb ed="X" n="0497c09"/><lb ed="R072" n="0180a17"/>二障故。分别智相应染。乃六粗之细分。即智相。属 <lb ed="X" n="0497c10"/><lb ed="R072" n="0180a18"/>俱生我执。然地上虽志破无明。以从初至七。有相 <lb ed="X" n="0497c11"/><lb ed="R072" n="0180b01"/>观多。但能破俱生我执耳。现色不相应染。乃现识。 <lb ed="X" n="0497c12"/><lb ed="R072" n="0180b02"/>此在八地。<anchor xml:id="nkr_note_add_0497c1201" n="0497c1201"/><anchor xml:id="beg0497c1201" n="0497c1201"/>已<anchor xml:id="end0497c1201"/>证平等真如。得色自在。故能離之。能 <lb ed="X" n="0497c13"/><lb ed="R072" n="0180b03"/>见不相应染。乃转识。为见相。九地得心自在。故能 <lb ed="X" n="0497c14"/><lb ed="R072" n="0180b04"/>離之。根本业不相应染。乃业识。即业相。此依十地 <lb ed="X" n="0497c15"/><lb ed="R072" n="0180b05"/>满心。至等觉金刚道後。断此即入<persName>如来</persName>果海。此上 <lb ed="X" n="0497c16"/><lb ed="R072" n="0180b06"/>離染还净之渐次也。上云为无明所染。有其染心。 <lb ed="X" n="0497c17"/><lb ed="R072" n="0180b07"/>是则六染皆依无明为根。六染乃无明差别之相 <lb ed="X" n="0497c18"/><lb ed="R072" n="0180b08"/>耳。今染心既灭。则无明亦随灭。今云不达一法界 <lb ed="X" n="0497c19"/><lb ed="R072" n="0180b09"/>義等者。正指忽然起念之无明。亦从信相应地观 <lb ed="X" n="0497c20"/><lb ed="R072" n="0180b10"/>察云云。乃至<persName>如来</persName>地究竟離也。实教断无明约四 <lb ed="X" n="0497c21"/><lb ed="R072" n="0180b11"/>十二分。初发信心志断无明。義见于此。然生灭因 <lb ed="X" n="0497c22"/><lb ed="R072" n="0180b12"/>缘。義该染净生灭。此还净因缘也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0497c23"/><lb ed="R072" n="0180b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0497c2301">言相应義者。谓心念法异。依染净差别。而知相缘相 <lb ed="X" n="0497c24"/><lb ed="R072" n="0180b14"/>同故。不相应義者。即心不觉。常无别异。不同知相缘 <pb ed="X" xml:id="X45.0766.0498a" n="0498a"/> <lb ed="X" n="0498a01"/><lb ed="R072" n="0180b15"/>相故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0498a02"/><lb ed="R072" n="0180b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0498a0201">释上六染相应不相应所缘同异也。前三染言相 <lb ed="X" n="0498a03"/><lb ed="R072" n="0180b17"/>应者。谓心王心所各别。故云心念法异。缘所缘之 <lb ed="X" n="0498a04"/><lb ed="R072" n="0180b18"/>境染净不同。若心王缘染净。而心所亦随同之。故 <lb ed="X" n="0498a05"/><lb ed="R072" n="0181a01"/>云知相缘相同故。名相应也。不相应者。乃即心不 <lb ed="X" n="0498a06"/><lb ed="R072" n="0181a02"/>觉。未分王所。不与外境相应。故常无别异。故云不 <lb ed="X" n="0498a07"/><lb ed="R072" n="0181a03"/>相应也。此中约无明熏真心成业识。生起三细。为 <lb ed="X" n="0498a08"/><lb ed="R072" n="0181a04"/>即心不觉。未分王所。故云不相应耳。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0498a09"/><lb ed="R072" n="0181a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0498a0901">又染心義者。名为烦恼碍。能障真如根本智故。无明 <lb ed="X" n="0498a10"/><lb ed="R072" n="0181a06"/>義者。名为智碍。能障世间自然业智故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0498a11"/><lb ed="R072" n="0181a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0498a1101">此明染心依无明而有。其体虽同。而为碍不同也。 <lb ed="X" n="0498a12"/><lb ed="R072" n="0181a08"/>以染心喧动。为烦恼碍。故障根本智。染相差别。故 <lb ed="X" n="0498a13"/><lb ed="R072" n="0181a09"/>障真如平等。无明昏迷。故障世间自然业智。此如 <lb ed="X" n="0498a14"/><lb ed="R072" n="0181a10"/>量智也。此出体。下征其相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0498a15"/><lb ed="R072" n="0181a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0498a1501">此義云何。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0498a16"/><lb ed="R072" n="0181a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0498a1601">问意云。无明细。应障理智。染心粗。应障量智。何以 <lb ed="X" n="0498a17"/><lb ed="R072" n="0181a13"/>不然。下释所以。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0498a18"/><lb ed="R072" n="0181a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0498a1801">以依染心。能见能现。妄取境界。违平等性故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0498a19"/><lb ed="R072" n="0181a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0498a1901">此释烦恼障理之所以也。能见能现。三不相应染 <lb ed="X" n="0498a20"/><lb ed="R072" n="0181a16"/>也。妄取境界。三相应染也。谓真如平等本智。无能 <lb ed="X" n="0498a21"/><lb ed="R072" n="0181a17"/>所相。今染心妄取境界。能所对待。觌体相违。故障 <lb ed="X" n="0498a22"/><lb ed="R072" n="0181a18"/>理智也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0498a23"/><lb ed="R072" n="0181b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0498a2301">以一切法常静。无有起相。无明不觉。妄与法违。故不 <lb ed="X" n="0498a24"/><lb ed="R072" n="0181b02"/>能得随顺世间一切境界种种知故。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X45.0766.0498b" n="0498b"/> <lb ed="X" n="0498b01"/><lb ed="R072" n="0181b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0498b0101">此释无明碍障量智也。以世间诸法常寂灭相。无 <lb ed="X" n="0498b02"/><lb ed="R072" n="0181b04"/>有起动。此唯量智能知。今无明昏迷。妄有生灭。不 <lb ed="X" n="0498b03"/><lb ed="R072" n="0181b05"/>了诸法寂静。妄与法乖。故正障量智。使之不能随 <lb ed="X" n="0498b04"/><lb ed="R072" n="0181b06"/>顺世间种种知也。</p> <lb ed="X" n="0498b05"/><lb ed="R072" n="0181b07"/><p xml:id="pX45p0498b0501">上释生灭因缘。</p><p xml:id="pX45p0498b0507" cb:place="inline">下释生灭相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0498b06"/><lb ed="R072" n="0181b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0498b0601">复次生灭相者有二种。云何为二。一者粗。与心相应 <lb ed="X" n="0498b07"/><lb ed="R072" n="0181b09"/>故。二者细。与心不相应故。又粗中之粗。凡夫境界。粗 <lb ed="X" n="0498b08"/><lb ed="R072" n="0181b10"/>中之细。及细中之粗。菩萨境界。细中之细。是<persName>佛</persName>境界。 <lb ed="X" n="0498b09"/><lb ed="R072" n="0181b11"/>此二种生灭。依于无明熏习而有。所谓依因依缘。依 <lb ed="X" n="0498b10"/><lb ed="R072" n="0181b12"/>因者不觉義故。依缘者妄作境界義故。若因灭则缘 <lb ed="X" n="0498b11"/><lb ed="R072" n="0181b13"/>灭。因灭故不相应心灭。缘灭故相应心灭。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0498b12"/><lb ed="R072" n="0181b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0498b1201">此释立義分中是心生灭相也。谓心本无相。因生 <lb ed="X" n="0498b13"/><lb ed="R072" n="0181b15"/>灭粗细无明惑染以显其相。言相应者。乃分别执 <lb ed="X" n="0498b14"/><lb ed="R072" n="0181b16"/>计三粗。则有外境与心相应。又王所相应。不相应 <lb ed="X" n="0498b15"/><lb ed="R072" n="0181b17"/>者。心境未分故。无可相应。此辩粗细之相也。下约 <lb ed="X" n="0498b16"/><lb ed="R072" n="0181b18"/>人以明。谓执计二染乃粗中之粗。是三贤所觉。分 <lb ed="X" n="0498b17"/><lb ed="R072" n="0182a01"/>别相续乃粗中之细。及转现二染乃细中之粗。是 <lb ed="X" n="0498b18"/><lb ed="R072" n="0182a02"/>地上菩萨所觉。若无明业相乃细中之细。唯<persName>佛</persName>能 <lb ed="X" n="0498b19"/><lb ed="R072" n="0182a03"/>了。此離染之大段也。言二种生灭依无明而有者。 <lb ed="X" n="0498b20"/><lb ed="R072" n="0182a04"/>显此染心依因缘而生。亦依因缘而灭也。初因无 <lb ed="X" n="0498b21"/><lb ed="R072" n="0182a05"/>明不觉生三细。境界为缘长六粗。今因灭则缘亦 <lb ed="X" n="0498b22"/><lb ed="R072" n="0182a06"/>灭矣。故因灭则三细灭。缘灭则六粗灭。此相依自 <lb ed="X" n="0498b23"/><lb ed="R072" n="0182a07"/>然之势也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0498b24"/><lb ed="R072" n="0182a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0498b2401">问曰。若心灭者。云何相续。若相续者。云何说究竟灭。 <pb ed="X" xml:id="X45.0766.0498c" n="0498c"/> <lb ed="X" n="0498c01"/><lb ed="R072" n="0182a09"/>答曰。所言灭者。唯心相灭。非心体灭。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0498c02"/><lb ed="R072" n="0182a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0498c0201">此问答以明妄相灭而心体不灭也。盖问者以妄 <lb ed="X" n="0498c03"/><lb ed="R072" n="0182a11"/>心为体。故疑相灭而心亦灭耳。言若心灭者云何 <lb ed="X" n="0498c04"/><lb ed="R072" n="0182a12"/>相续。此疑相应心若灭。则不相应染云何相续。若 <lb ed="X" n="0498c05"/><lb ed="R072" n="0182a13"/>不相应心体不灭。则无明细染亦相续不灭。云何 <lb ed="X" n="0498c06"/><lb ed="R072" n="0182a14"/>说究竟灭耶。意谓无明依心而有。故疑心不灭。而 <lb ed="X" n="0498c07"/><lb ed="R072" n="0182a15"/>无明相续亦不灭也。答意<anchor xml:id="nkr_note_add_0498c0701" n="0498c0701"/><anchor xml:id="beg0498c0701" n="0498c0701"/>但<anchor xml:id="end0498c0701"/>灭妄染心相。不灭心 <lb ed="X" n="0498c08"/><lb ed="R072" n="0182a16"/>体。若心体俱灭。则堕断灭。谁证<persName>佛</persName>果耶。</p> <lb ed="X" n="0498c09"/><lb ed="R072" n="0182a17"/><p xml:id="pX45p0498c0901">下以喩明相灭性不灭。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0498c10"/><lb ed="R072" n="0182a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0498c1001">如风依水而有动相。若水灭者。则风相断绝。无所依 <lb ed="X" n="0498c11"/><lb ed="R072" n="0182b01"/>止。以水不灭。风相相续。唯风灭故。动相随灭。非是水 <lb ed="X" n="0498c12"/><lb ed="R072" n="0182b02"/>灭。无明亦尔。依心体而动。若心体灭者。则众生断绝。 <lb ed="X" n="0498c13"/><lb ed="R072" n="0182b03"/>无所依止。以体不灭。心得相续。唯痴灭故。心相随灭。 <lb ed="X" n="0498c14"/><lb ed="R072" n="0182b04"/>非心智灭。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0498c15"/><lb ed="R072" n="0182b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0498c1501">此喩明妄灭而心不灭也。水喩真心。风喩无明。动 <lb ed="X" n="0498c16"/><lb ed="R072" n="0182b06"/>相喩波浪生灭相。法喩中。水灭则风相断绝无所 <lb ed="X" n="0498c17"/><lb ed="R072" n="0182b07"/>依止者。显波有粗细。因风有大小。谓大风灭则巨 <lb ed="X" n="0498c18"/><lb ed="R072" n="0182b08"/>浪灭。不无小风微波。正喩粗染虽灭。而细染尙续。 <lb ed="X" n="0498c19"/><lb ed="R072" n="0182b09"/>如止巨浪而微波尙存。其義自含两褈耳。法合中。 <lb ed="X" n="0498c20"/><lb ed="R072" n="0182b10"/>若心体灭者。则众生断绝。无所依止。前云众生依 <lb ed="X" n="0498c21"/><lb ed="R072" n="0182b11"/>心意意识转。故言心体若灭。则众生断绝。无所依 <lb ed="X" n="0498c22"/><lb ed="R072" n="0182b12"/>止也。義显二种生住灭中。相生住灭虽灭。而流注 <lb ed="X" n="0498c23"/><lb ed="R072" n="0182b13"/>生住尙在故。十地菩萨依止异熟而入<persName>佛</persName>果故。以 <lb ed="X" n="0498c24"/><lb ed="R072" n="0182b14"/>此流注为依止故。宗门名真常流注者此耳。</p> <pb ed="X" xml:id="X45.0766.0499a" n="0499a"/> <lb ed="X" n="0499a01"/><lb ed="R072" n="0182b15"/><p xml:id="pX45p0499a0101">上生灭因缘相中有二大科。初染净生灭。次染 <lb ed="X" n="0499a02"/><lb ed="R072" n="0182b16"/>净相资。前染净生灭<anchor xml:id="nkr_note_add_0499a0201" n="0499a0201"/><anchor xml:id="beg0499a0201" n="0499a0201"/>已<anchor xml:id="end0499a0201"/>竟。</p><p xml:id="pX45p0499a0211" cb:place="inline">下明染净相资。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0499a03"/><lb ed="R072" n="0182b17"/> <lb ed="X" n="0499a04"/><lb ed="R072" n="0182b18"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>大乘起信论直解卷上</cb:jhead></cb:juan> </cb:div></body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> <app from="#beg0484b1201" to="#end0484b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0484b1301" to="#end0484b1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0484c1801" to="#end0484c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0485a0901" to="#end0485a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5" cb:provider="来函：心念不空过 (2023-05-08)">法</lem><rdg wit="#wit.orig">净</rdg></app> <app from="#beg0485b0101" to="#end0485b0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0485c1401" to="#end0485c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0485c2101" to="#end0485c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0486b1001" to="#end0486b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0487a0301" to="#end0487a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0487c2101" to="#end0487c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0488a0201" to="#end0488a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0488b1501" to="#end0488b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0488b2101" to="#end0488b2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0489a1001" to="#end0489a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0489a1301" to="#end0489a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0489b0201" to="#end0489b0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0489b0701" to="#end0489b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0490a0201" to="#end0490a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0490b0101" to="#end0490b0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0490b0401" to="#end0490b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0492a1101" to="#end0492a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0495b1901" to="#end0495b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0496a0801" to="#end0496a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0496a1601" to="#end0496a1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0496b2001" to="#end0496b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0496c0401" to="#end0496c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0496c0901" to="#end0496c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0497a1701" to="#end0497a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0497b0601" to="#end0497b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0497c1201" to="#end0497c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0498c0701" to="#end0498c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0499a0201" to="#end0499a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> </p> </cb:div> <cb:div type="xuzang-notes"> <head>卍续藏 挍注</head> <p> <note n="0484002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0484002">画一续藏所收疏略无此序幷法界缘起纲要</note> </p> </cb:div> <cb:div type="add-notes"> <head>新增挍注</head> <p> <note n="0484b1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0484b1201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0484b1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0484b1301">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0484c1801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0484c1801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0485a0901" resp="#resp3" type="add" cb:note_key="X45.0485a09.09" target="#nkr_note_add_0485a0901">法【CB】，净【卍续】</note> <note n="0485b0101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0485b0101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0485c1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0485c1401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0485c2101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0485c2101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0486b1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0486b1001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0487a0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0487a0301">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0487c2101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0487c2101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0488a0201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0488a0201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0488b1501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0488b1501">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0488b2101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0488b2101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0489a1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0489a1001">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0489a1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0489a1301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0489b0201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0489b0201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0489b0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0489b0701">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0490a0201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0490a0201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0490b0101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0490b0101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0490b0401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0490b0401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0492a1101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0492a1101">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0495b1901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0495b1901">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0496a0801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0496a0801">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0496a1601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0496a1601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0496b2001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0496b2001">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0496c0401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0496c0401">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0496c0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0496c0901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0497a1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0497a1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0497b0601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0497b0601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0497c1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0497c1201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0498c0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0498c0701">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0499a0201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0499a0201">已【CB】，巳【卍续】</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>